Podejście humanistyczne powstało jako reakcja na redukcjonizm behawioryzmu i mechanistyczne interpretacje psychoanalizy. (Rogers, 1961). Humanizm akcentuje godność osoby, subiektywne przeżycie i potencjał rozwojowy. (Maslow, 1943). Terapeuci humanistyczni traktują klienta jako aktywnego agenta zmiany. (Cain, 2010).
Filozofia i cele terapii humanistycznej
Humanizm zakłada wewnętrzną tendencję do samorealizacji. (Maslow, 1943). Terapeuta wspiera naturalny proces rozwoju klienta. (Rogers, 1961). Cel terapii to zwiększenie autentyczności, samoakceptacji i poczucia sensu (Frankl, 2006), a zadaniem terapeuty w całej terapii jest stworzenie bezpiecznych warunków do eksploracji wartości i przeżyć (Cain, 2010).
Główne techniki i postawa terapeutyczna terapii humanistycznej
Humanizm kładzie nacisk na jakość relacji. Terapeuta używa słuchania refleksyjnego i parafrazy. Terapeuta tworzy bezpieczną przestrzeń do eksploracji przeżyć. Interwencje są nienakazowe i niedyrektywne. Techniki mają sprzyjać samowiedzy i odpowiedzialności klienta (Rogers, 1961/2007).
Jak humanizm różni się od psychoanalizy?
Psychoanaliza skupia się na nieświadomych konfliktach i przeszłości (Freud, 1917). Psychoanalityk często interpretuje symbole i przeniesienie. Humanizm natomiast stawia na świadome doświadczenie i teraźniejszość (Rogers, 1961). Humanistyczny terapeuta nie pełni funkcji eksperta od ukrytych motywów. On wspiera autonomię klienta. Różnica dotyczy też celu: psychoanaliza wyjaśnia przyczyny, humanizm buduje zasoby.
Jak humanizm różni się od CBT?
CBT używa ustrukturalizowanych protokołów i technik ukierunkowanych na symptomy (Beck, 2011). CBT natomiast wprowadza zadania domowe i techniki modyfikacji myśli. Humanizm unika standaryzowanych procedur. Humanizm kładzie nacisk na relację terapeutyczną jako czynnik zmiany (Cain, 2010). CBT mierzy skuteczność przez redukcję objawów. Humanizm ocenia zmiany także przez poprawę jakości życia i autentyczności.
Jak humanizm różni się od terapii systemowej?
Terapia systemowa analizuje interakcje rodzinne i role systemowe. Terapeuta systemowy modyfikuje wzorce komunikacji. Humanizm koncentruje się na indywidualnym doświadczeniu i sensie. Terapeuta humanistyczny nie analizuje głównie struktur rodzinnych zamiast tego wspiera wewnętrzną autentyczność klienta (Minuchin, 1974).
Mocne i słabe strony podejścia humanistycznego
Humanizm stwarza bezpieczną przestrzeń do zmiany. Terapia często poprawia samoakceptację i motywację. Podejście sprzyja poczuciu sensu i autonomii. Dzięki naciskowi na relację terapia dobrze działa przy problemach egzystencjalnych i kryzysach wartości (Frankl, 2006; Rogers, 1961/2007).
Badania empiryczne nad specyficznymi mechanizmami działania humanizmu są mniej liczne niż w CBT. Brakuje licznych RCT porównujących podejście humanistyczne z innymi nurtami w różnych diagnozach. Krytycy wskazują na ryzyko nadmiernej nieformalności i na trudności z manualizacją terapii. Mimo to wiele badań wskazuje na znaczenie czynnika relacji w skuteczności terapii ogólnie.
Wnioski
Podejście humanistyczne wnosi do psychoterapii nacisk na subiektywne doświadczenie i autonomię. Różni się od psychoanalizy, CBT i terapii systemowej poprzez cel i postawę terapeutyczną. Badania potwierdzają znaczenie relacji terapeutycznej jako czynnika zmiany. Praktycy powinni łączyć wartości humanistyczne z dowodami empirycznymi, aby osiągnąć efektywną i etyczną pomoc.
