Dlaczego mózg się „wyłącza” od silnego stresu? Kora przedczołowa, reakcja walki i ucieczki

Mówi się, że stres to cichy zabójca. Mówimy też, że “wyłączył mi się mózg ze stresu” lub “stres zjada mi mózg”. W świetle ustaleń neuropsychologii jest to nie tylko metafora, ale dokładny opis tego co się dzieje w mózgu pod wpływem silnego i utrzymującego się stresu.

Dlaczego mózg „wyłącza się” od stresu? Pod wpływem silnego stresu wysoki poziom hormonów stresu osłabia pracę kory przedczołowej, odpowiedzialnej za planowanie, logiczne myślenie i kontrolę emocji. Kontrolę przejmuje ciało migdałowate i reakcja walki lub ucieczki. Dlatego w stresie trudno nam myśleć jasno, przypomnieć sobie oczywiste rzeczy czy zachować się dojrzale. To nie metafora, tylko opis tego, co faktycznie dzieje się w mózgu.

W skrócie

  • Kora przedczołowa to „siedziba dorosłości”: planowanie, samokontrola, empatia. W silnym stresie działa słabiej.
  • Ciało migdałowate uruchamia reakcję walki lub ucieczki, która przygotowuje ciało do działania, a nie do myślenia.
  • Współcześnie rzadko „dopełniamy” reakcji stresowej ruchem, więc napięcie kumuluje się w ciele.
  • Najlepiej działa rozładowanie stresu przez ciało: wysiłek fizyczny, świadomy oddech, relaksacja.

Płaty przedczołowe – siedziba dorosłości i dojrzałości w mózgu

Silny stres utrudnia nam korzystanie z płatów przedczołowych. Wysoki poziom hormonów i neuroprzekaźników stresu (m.in. noradrenaliny i kortyzolu) osłabia pracę kory przedczołowej, a kontrolę nad zachowaniem przejmują starsze ewolucyjnie struktury, takie jak ciało migdałowate, odpowiedzialne za mobilizację organizmu i przetrwanie.

Płaty przedczołowe są odpowiedzialne za zaawansowane funkcje, które kojarzymy z dojrzałością i dorosłością. Planowanie długoterminowe, przewidywanie konsekwencji swoich działań, rozumienie własnych emocji i motywów oraz rozumienie emocji i motywów innych osób (tzw. mentalizowanie).

🎁 BEZPŁATNY RAPORT PSYCHOLOGICZNY

Dlaczego przyciągasz takie, a nie inne osoby? Odkryj swój Styl Przywiązania.

Rozwiąż krótki quiz, zobacz, jak Twój układ nerwowy reaguje na bliskość i dowiedz się, jak wreszcie przerwać bolesne schematy z przeszłości.

Chroniczny stres jest również przyczyną wielu chorób somatycznych, więc obniżając wyjściowy poziom stresu (napięcia) w ciele, dbamy o swoje długoterminowe zdrowie, a co za tym idzie wydajność i potencjał w pracy i życiu.

Nauka relaksu daje najlepszy stosunek włożonego wysiłku do otrzymanych korzyści

Jeśli nie możemy sobie pozwolić na psychoterapię lub wiedziemy szybkie tempo życia, nauczenie się sposobów na obniżanie stresu i regulowania swoich emocji przyniesie nam największą poprawę jakości życia w najkrótszym czasie i najmniejszym kosztem wysiłku i finansów. Zarządzanie swoim stresem i głęboki relaks są w życiu darmowe, nie musimy za nie płacić, w przeciwieństwie do znieczulaczy takich jak nikotyna, alkohol, słodycze czy impulsywnych niekontrolowanych reakcji, które mogą nas wiele kosztować ;-)). Wręcz przeciwnie, umiejętność relaksu płaci nam, zwiększeniem naszych zdolności umysłowych, poprawą relacji dzięki zwiększeniu dostępu do inteligencji emocjonalnej, zwiększeniem kreatywności i poprawą zdrowia fizycznego i psychicznego.

Mózg w spokoju i mózg w stresie: porównanie

W spokojuW silnym stresie
Kto „rządzi”Kora przedczołowaCiało migdałowate i układ stresu
MyślenieElastyczne, logiczne, długofaloweCzarno-białe, szybkie, nastawione na przetrwanie
Pamięć roboczaSprawnaOsłabiona, „pustka w głowie”
EmocjeRegulowaneSilne, trudne do opanowania
CiałoOdpoczynek i trawienieSzybsze tętno, napięcie mięśni, płytki oddech

Gdy zagrożenie wydaje się nie do pokonania, zamiast walki lub ucieczki może pojawić się zamrożenie, które opisujemy w tekście Reakcja zamrożenia. O tym, co z tym mechanizmem robi przewlekły stres, piszemy w artykule Długotrwały stres: skutki dla układu nerwowego.

Stres to stłumione reakcje walki i ucieczki

Kluczowe w zrozumieniu tego jak zarządzać stresem i głęboko się relaksować, jest zrozumienie, że to co nazywamy stresem jest efektem stłumienia reakcji walki lub ucieczki. Jeśli czeka nas egzamin i mówimy, że czujemy z tego powodu silny stres, oznacza to mniej więcej tyle, że czujemy lęk i nasz gadzi mózg podpowiada nam fizyczną ucieczkę w odpowiedzi na to uczucie. Nasza wola tłumi te reakcje i impulsy, dzielnie zasiadamy do egzaminu wbrew temu co przeżywamy w ciele i umyśle. Mówimy, że czujemy duży stres, co oznacza, że impulsy do ucieczki nie znajdują ujścia i tłumimy je w ciele, co skutkuje dużym napięciem (stresem).

Jeśli jesteśmy w pracy i przełożony zachował się wobec nas w sposób naruszający – np. kazał nam przyjść do pracy w dniu kiedy mieliśmy od dawna umówiony dzień wolny i zaplanowane prywatne sprawy, odczuwamy złość, a gadzi mózg podpowiada nam reakcję agresywną – np. podniesienie głosu i grożenie pięściami temu człowiekowi jako ujście dla uczucia złości i rozwiązania tego konfliktu. Jednak nasza wola tłumi te reakcje i impulsy, zaciskamy zęby i zgadzamy się przyjść i pozmieniać nasze plany. Efekt tłumienia tej złości nazywamy również “stresem” czyli napięciem w ciele spowodowanym koniecznością zatrzymania impulsywnych reakcji wytworzonych w reakcji gadziego mózgu na naruszenie naszych granic.

Dlaczego stres to plaga naszych czasów?

Dzisiejsze czasy, tempo i styl życia w rozwiniętych technologicznie społeczeństwach nie stwarzają warunków usuwania tego napięcia z ciała, eksponują nas na źródła stresu kiedyś nieobecne (np. transmisja z wojny czy katastrofy oddalonej o setki kilometrów od naszego miejsca przebywania) oraz wymagają od nas tłumienia impulsów na niespotykaną dotąd skalę.

Nawet bardzo malutkie dzieci (np. 2-3 letnie) bywają surowo karcone za wyrażanie reakcji złości czy lęku, mimo, że nie mają fizycznych możliwości tłumienia tych impulsów (nie posiadają jeszcze rozwiniętej woli, czyli układów kontroli impulsów w mózgu, które swoją drogą mieszczą się właśnie w płatach przedczołowych).

Usunięcie skutków stresu nie zależy od siły woli

Napięcie powstałe w wyniku pojawienia się reakcji walki lub ucieczki, jest fizycznym napięciem, które fizycznie czujemy w ciele (pocą się ręce, napinają się mięśnie, czujemy napływ gorąca lub zimna). Usunięcie fizycznego stresu nie następuje w wyniku pojawienia się myśli typu “nie ma sensu się tym stresować”, które są wyrazem następującej woli: “nie chcę teraz odczuwać stresu z tego powodu”.

Oczywiście wola usunięcia skutków stresu z ciała i powrotu do równowagi jest na miejscu, jednak sama wola, wyrażona myślą lub bardziej ścisłym poleceniem “no przestań już się tym przejmować” nie spowoduje zmiany reakcji ciała. Tak samo jak wola umycia rąk nie spowoduje, że staną się one czyste. Zarówno ręce muszą zostać fizycznie obmyte z zabrudzeń (widocznych lub nie), tak samo ciało musi się “obmyć” z widocznych i nie widocznych skutków stresu.

Reakcja stresowa, reakcja walki lub ucieczki, jest biologiczną reakcją obejmującą całe ciało. Muszą zajść zmiany na poziomie fizycznym, by człowiek mógł wrócić do równowagi. W okolicznościach do jakich ewoluował nasz mózg działało to świetnie. Na przykład wyobraźmy sobie, że zbieramy jakieś owoce w pobliskim lasku za naszą wioską. Zauważamy zbliżających się zdecydowanym krokiem dwóch członków obcego plemienia z sąsiedniej wioski z wrogim wyrazem twarzy i np. włócznią trzymaną w napiętych rękach. My sami jesteśmy w pojedynkę i bez broni. Najpewniej zaczęlibyśmy uciekać ile sił w nogach w kierunku naszej wioski. Reakcja fizyczna wywołana przez tzw. mózg gadzi miałaby perfekcyjny sens, umożliwiłaby nam bardzo szybką i sprawną ucieczkę i ratowanie naszego zdrowia i życia.

W takich okolicznościach stres miał funkcję mobilizacyjną, adekwatną do zagrożenia i w pełni adaptacyjną. Po zakończeniu ucieczki nie zostałoby nic z napięcia w ciele, nic z hormonów stresowych, wszystko zostałoby wypłukane z ciała i zużyte przez mięśnie podczas ucieczki. Dotarlibyśmy do wioski wyczerpani ucieczkowym sprintem i w miejsce napięcia i stresu pojawiłoby się uczucie błogości i rozluźnienia, że jesteśmy bezpieczni, że dotarliśmy do naszej wioski i ocaliliśmy nasze życie. Nie byłoby żadnych negatywnych skutków tej reakcji stresowej ani traumy, ponieważ cykl stresu dobiegłby do końca, a my przestawilibyśmy się naturalnie w reakcję relaksu i regeneracji.

We współczesnym świecie brakuje dopełnienia reakcji stresowej do końca

Tego brakuje w naszym technologicznym świecie XXI wieku. Dopełnienia reakcji stresowej i przejścia do stanu równowagi i relaksu. Niemal każdy typowy dzień współczesnego człowieka jest serią tłumienia impulsywnych reakcji ciała. Odczuwamy impuls ucieczki z egzaminu, tłumimy reakcję ucieczki w ciele. Później czujemy impuls walki w poczuciu zagrożenia przez niemiłe komentarze innego człowieka. Tłumimy reakcję walki i rozwiązujemy konflikt drogą wysublimowanej dyplomacji słownej lub uległości. Po powrocie do domu leżymy na kanapie i oglądamy w wiadomościach obrazy z wojny, katastrof naturalnych czy gospodarczych, co również uruchamia w nas reakcję lękową i impulsy do ucieczki, które tłumimy w sobie. Już przeciążony układ nerwowy i pełne napięcia ciało dostaje ostateczny cios w postaci wrzeszczących dziećmi, które pokłóciły się o zabawkę lub żądają od nas uwagi, albo nasz partner robi coś co odbieramy jako naruszające nas (np. nie sprząta po sobie talerzy) i nie wytrzymujemy.

Nasza zdolność do pomieszczenia w sobie napięcia osiągnęła swój limit, nie jesteśmy już dłużej w stanie tłumić tych reakcji w ciele, wybuchamy, nieświadomie wyżywamy się na członkach naszej rodziny. Bez względu na to, czy przyjmuje to formę pasywno-agresywnych komentarzy, krzyku, płaczu czy przemocy fizycznej. Napięcie się redukuje i zalewa nas poczucie winy, że nie jesteśmy dość dobrymi ludźmi i zachowaliśmy się nieracjonalnie.

To prawda, tak było. Zachowaliśmy się nieracjonalnie i zraniliśmy bliskie osoby, to jest fakt i poczucie winy jest normalną reakcją. Jednak lekarstwem na to nie jest “muszę się lepiej kontrolować”, “muszę być lepsza”, “muszę się bardziej pilnować”, ponieważ nasze ciało ma ograniczoną pojemność na tłumione napięcie i na przechowywanie w sobie neurohormonów stresu. Nasze mięśnie są w stanie stłumić ograniczoną ilość reakcji emocjonalnych.

Stale tłumiąc emocje bez regularnego uwalniania ich, prędzej czy później przekroczymy swoje (i cudze) granice. Nalewając wciąż do jakiegoś naczynia i nie opróżniając go w trakcie, zawsze w końcu dojdziemy do momentu kiedy ta woda się przeleje. Nie przeskoczymy tego. Nasze ciało też ma ograniczoną pojemność na hormony stresu i stłumione impulsy i choćby nasza wola chciała nas widzieć jako osoby o bezgranicznej pojemności na stres, to jest fantazja oderwana od fizycznych ograniczeń naszego organizmu.

Metody obmywania ciała ze stresu

Jak więc współczesny człowiek, żyjący w mieście i prowadzący intensywny tryb życia, godzący wiele ról społecznych naraz, może uwalniać to napięcie z ciała i powracać do stanu równowagi? W jaki sposób “obmyć” ciało ze stresu i przywrócić stan równowagi i błogiego relaksu? Metod na to jest wiele i polecam popróbować różnych metod, by odnaleźć te, które okażą się odpowiednie w naszym przypadku. Ja sama stosuję kilka tych metod wymiennie.

  1. Wysiłek fizyczny
    Stres jest fizyczną reakcją ciała, przygotowującą ciało do fizycznej aktywności (ucieczki lub walki). W związku z tym najbardziej pierwotną metodą “obmycia” ciała ze stresu, jest wypalenie go podczas aktywności fizycznej. Wrażenie znane jako euforia biegacza pojawia się po każdej wysiłkowej aktywności, która trwa dość długo, by usunąć z naszego organizmu cały stres i napięcie i zastąpić neurohormony stresu neurohormonami odpowiedzialnymi za uczucie błogości i relaksu. Bieganie, taniec, pływanie, zumba, fitness, siłownia, sztuki walki, jazda konna – każda forma aktywności fizycznej przyniesie obniżenie poziomu stresu i napięcia w ciele i pomoże przestawić się w tryb błogości i regeneracji. Wybierz tą, która przynosi Ci najwięcej radości.
  2. Świadoma praca z oddechem
    W wyniku reakcji stresowej automatycznie spłyca się nasz oddech. Świadomie zmieniając oddech, wysyłamy do mózgu informację zwrotną, że jesteśmy bezpieczni. Na 100% znajdując się w zagrożeniu życia lub zdrowia nie skupialibyśmy uwagi na świadomym pogłębianiu oddechu, więc mózg na pogłębiony przez nas oddech mówi: aha dobra, fałszywy alarm, wygaszam reakcję układów odpowiedzialnych za walkę i ucieczkę i wchodzę w relaks, wszystko jest git.

    Metody pracy z oddechem, które szczególnie polecam to tzw. oddech kwadratowy, czyli sekwencja oddechowa, na którą składa się: wdech trwający około np. 3-5 sekund, pauza trwająca 3-5 sekund, wydech 3-5 sekund, pauza 3-5 sekund. Nazywa się to oddechem kwadratowym ponieważ składa się z 4 faz, każda takiej samej długości. Długość tych faz dopieramy pod siebie i swoje możliwości na dany moment, może to być 3 sekundy, może być nawet 10.
    Inna metoda oddechu, który bardzo szybko redukuje stres to powolny, głęboki oddech, krótka pauza i szybki, głęboki wydech przypominający westchnięcie. Tak jak wydychamy powietrze gdy odczujemy ulgę. Tego typu oddech również dość szybko redukuje wrażenia stresowe i przestawia umysł w bardziej zrównoważony stan bliższy tu i teraz.
    Warto podczas pracy z oddechem obserwować chroniczne napięcia w mięśniach, które spłycają nasz oddech. Szczególnie w brzuchu utrudniając oddychanie przeponą (kluczowe do wchodzenia w głębsze stany relaksu) i w klatce piersiowej tłumiące głębokość oddechu w płucach. Występowanie takich napięć jest normalne i powszechne, warto próbować je powoli rozluźniać i uświadamiać je sobie. One będą wracać, ponieważ stały się chroniczne i mimowolne, jednak celowa, powracająca praca nad rozluźnieniem ich i pogłębianiem zdolności do oddychania przyniesie rezultat w postaci osłabienia napięć i pogłębienia oddechu na stałe.
  3. Rozwijanie uważności (np. metodą 5-4-3-2-1)
    Specjalnie napisałam rozwijanie uważności, a nie bycie uważnym. Uważność to nie jest stan zero jedynkowy, który można włączyć i wyłączyć. Uważność to jest umiejętność i postawa postrzegania świata, którą można rozwijać i ćwiczyć. Stawanie się uważnym wymaga praktyki i niezrażania się rozpraszaniem się umysłu, które może następować na początku nawet po kilkunastu sekundach uważności. Moim ulubionym ćwiczeniem na rozwijanie uważności i redukcję stresu jest tzw. metoda 5-4-3-2-1. Polega ona na tym, że świadomie zwracamy uwagę na 5 bodźców wzrokowych w naszym otoczeniu. Następnie 4 bodźce słuchowe. 3 bodźce dotykowe. 2 bodźce zapachowe i 1 bodziec smakowy.

    Przykład: idę ulicą i postanawiam zrobić ćwiczenie 5-4-3-2-1 by przerwać myślotok i skupić się na tu i teraz, by obniżyć negatywne emocje, które wywołały moje myśli. Wykonanie tego ćwiczenia może wyglądać w następujący sposób, jest to zapis mojej ostatniej sekwencji 5-4-3-2-1 podczas spaceru. Przetworzone w formę pisaną brzmi to długo, ale jako świadome spostrzeżenia zmysłowe przebiega bardzo szybko w głowie. Wzrok: Widzę śnieg na chodniku (1), z wierzchu jest biały a pod spodem szary. Widzę nasiona (2) jakiegoś drzewa rozrzucone po chodniku. Mijam czerwony samochód (3) ze specyficznym kształtem reflektora. Widzę drzewo iglaste, jest przechylone i z jednej strony ma przerzedzone gałęzie (4), widzę pomazaną ścianę budynku (5). Słuch: Słyszę szum aut (1), słyszę, że ktoś wyrzuca śmieci w budynku, który mijam (2), słyszę z daleka szum samolotu (3), słyszę głos dziecka w oddali (4). Dotyk: Czuję gładkość i śliskość (1) aksamitnego wnętrza kieszeni płaszcza na mojej nodze jak idę i materiał płaszcza się przesuwa, czuję miękkie (2) wnętrze buta na stopie gdy stawiam kroki, czuję ciepłe, mechate (3) wnętrze kieszeni na dłoni. Zapach: nie czuję zapachu (1), bo mam zatkany nos. Poza tym czuję wrażenie dużej wilgoci w powietrzu (2). Smak: czuję specyficzny posmak w ustach (1).

    Zastosowanie tego ćwiczenia, zwłaszcza jeśli połączymy je z wydłużeniem i pogłębieniem oddechu powoduje przeniesienie aktywności umysłowej ze strefy abstrakcji, wyobrażeń, myśli i lęku do bycia obecnym tu i teraz w spokojnej uważności. Praktykowanie tego prostego ćwiczenia raz, albo kilka razy dziennie gdy czujemy, że spłyca nam się oddech, narasta stres lub po prostu nam się przypomni by być bardziej uważnymi może pomóc obniżyć ogólny poziom stresu i rozwijać zdolność do uważności, co przyniesie nam dalekosiężne korzyści.

    4. Joga (osobiście praktykuję yin jogę), qigong, taichi
    Joga i qigong to formy aktywności fizycznej, które nie są nastawione na budowanie fizycznej tężyzny, wydolności czy wypocenie napięcia jak aktywności wysiłkowe wspomniane wcześniej. Są to aktywności nastawione na budowanie świadomości ciała, rozluźnianie głębokich napięć, pracę z oddechem i rozwijanie uważności na chwilę obecną i na wrażenia płynące z ciała. Samo qigong jest formą medytacji w ruchu, wymaga wykonywania powolnych, świadomych ruchów co w szczególny sposób wpływa na wzmacnianie uważności i zdolności do przebywania w chwili obecnej. Ma to działanie podobne do opisanego ćwiczenia na uwazność 5-4-3-2-1 (zabiera uwagę z młynka myśli na wrażenia zmysłowe i spokojną obecność), ale efekt jest osiągany za sprawą łagodnych, płynnych ruchów ciała wykonywanych w harmonii z wydłużonym spokojnym wdechem i wydechem, a nie za sprawą kierowania swoją uwagą jak w ćwiczeniu 5-4-3-2-1.

    5. Ekspresja twórcza
    Być może nie jest to do końca zbadane, w jaki sposób ekspresja twórcza pozwala nam się rozluźnić i zrelaksować, jednak dowolna, wybrana forma działalności artystycznej przynosi uczucie odprężenia, zintegrowania i obmycia ze stresu. Ja osobiście: maluję, rysuję i koloruję. Możliwych innych form kreatywności jest wiele: śpiew, taniec, wyklejanie, lepienie, wyszywanie, haftowanie, szycie… a nawet gotowanie czy sprzątanie można podciągnąć pod tą kategorię ;-).

    6. Ćwiczenia TRE
    Specyficzną metodą pracy ze stresem (zwłaszcza tym chronicznym) uwięzionym w ciele są ćwiczenia TRE. Jest to seria kilku ćwiczeń, które polegają na zmęczeniu wybranych grup mięśni (rzadko używanych na co dzień) w wyniku czego ciało uruchamia naturalną reakcję drżenia. Drżenia te są nazywane drżeniami neurogenicznymi, są naturalną reakcją na stres i doświadczamy ich w wyniku silnego lęku (np. przed wystąpieniem publicznym kiedy trzęsą nam się ręce, a nogi się uginają), silnego zimna, wysokiej gorączki, ekstremalnego doświadczenia (np. po porodzie, wypadku). Takie drżenia są normalne i wspólne wszystkim ssakom i prowadzą do usunięcia z ciała skutków stresu, których nie udało się usunąć w inny sposób (np. poprzez wspomnianą wcześniej ucieczkę z miejsca zdarzenia czy poprzez agresję).

    We współczesnym świecie reakcja ciała na stres poprzez drżenie jest tematem tabu, traktujemy to jako coś przerażającego, dziwnego, szalonego, niekontrolowanego. Wymagamy od siebie i innych, byśmy cały czas się kontrolowali i trzymali w ryzach. Zawstydzające dla nas są już reakcje płaczem (który też jest formą wyrzucenia z ciała napięcia poprzez serię mimowolnych ruchów ciała – zwłaszcza jeśli jest to szloch, który wstrząsa całym ciałem, a ciche ronienie paru łez), a co dopiero drżenie całego ciała, które przebiega mimowolnie i niesymetrycznie. Sesja TRE polega na celowym wywołaniu w ciele tych drżeń w bezpiecznym i spokojnym środowisku (np. własny dom albo gabinet TRE), by umożliwić ciału przejście reakcji stresowej do końca i wyrzucenie z siebie (poprzez drżenia i mimowolne ruchy) zamrożonych, niewyrażonych reakcji.

Stres odbija się też na śnie, a sen z kolei pomaga mózgowi się zregenerować, o czym piszemy w tekście Co się dzieje w mózgu podczas snu. Rozładowaniu napięcia zgromadzonego w ciele służą też ćwiczenia TRE i proste techniki oddechowe. Całość tematu porządkuje nasz przewodnik o tym, jak stres wpływa na ciało i układ nerwowy.

Kiedy szukać pomocy specjalisty?

Warto skonsultować się z lekarzem lub psychoterapeutą, gdy stres utrzymuje się tygodniami i odbija się na śnie, pamięci, koncentracji i zdrowiu, gdy często tracisz panowanie nad sobą albo „zawieszasz się” w trudnych sytuacjach, a także gdy pojawiają się ataki paniki lub objawy wypalenia. O formach pomocy piszemy w przewodniku po nurtach psychoterapii.

Najczęściej zadawane pytania

  1. Dlaczego w stresie nie mogę jasno myśleć?

    Bo silny stres osłabia pracę kory przedczołowej, która odpowiada za logiczne myślenie, planowanie i pamięć roboczą. Kontrolę przejmuje ciało migdałowate i reakcja walki lub ucieczki, nastawiona na szybkie działanie, a nie analizę.

  2. Czy stres naprawdę „wyłącza” mózg?

    Nie wyłącza go całkowicie, ale zmienia sposób jego pracy. W silnym stresie starsze ewolucyjnie struktury, odpowiedzialne za przetrwanie, zyskują przewagę nad korą przedczołową. Gdy stres mija, kora przedczołowa wraca do pełnego działania.

  3. Czy mózg w czasie snu wyłącza swoją aktywność, żeby odpocząć? Fakt czy mit?

    Mit. Mózg w czasie snu jest bardzo aktywny: porządkuje i utrwala wspomnienia, przetwarza emocje i oczyszcza się z produktów przemiany materii. W fazie REM jego aktywność bywa podobna jak w czasie czuwania. Więcej w tekście o tym, co dzieje się w mózgu podczas snu.

  4. Jak szybko uspokoić mózg w stresie?

    Najszybciej działa ciało: kilka spokojnych oddechów z wydłużonym wydechem, krótki ruch, zmiana miejsca, zimna woda na dłonie. Gdy ciało się uspokoi, kora przedczołowa łatwiej odzyskuje kontrolę.

  5. Czy przewlekły stres szkodzi mózgowi?

    Tak. Długotrwały stres może osłabiać połączenia w korze przedczołowej i hipokampie, pogarszać pamięć i koncentrację oraz zwiększać ryzyko lęku i depresji. Wiele z tych zmian jest odwracalnych, gdy stres się zmniejsza.

Źródła

  • Arnsten, A. F. T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 410-422. https://doi.org/10.1038/nrn2648
  • Sapolsky, R. M. (2004). Why Zebras Don’t Get Ulcers (3rd ed.). New York: Holt.

Zdjęcie: Kinga Cichewicz, Unsplash

✨

Chcesz poznać swoją "instrukcję obsługi" w relacjach?

Większość naszych reakcji w relacjach nie jest dziełem przypadku. To zapisany w ciele styl przywiązania. Wypełnij test i przeczytaj raport stylu przywiązania, który pomoże Ci nazwać to, co od dawna czujesz.

POZNAJ SWÓJ STYL I ODBIERZ RAPORT →