Strona główna » Spis treści » Czy ekologiczne zakupy powodują, że jesteśmy uczciwsi?

Czy ekologiczne zakupy powodują, że jesteśmy uczciwsi?

W książce „Dopamina, a sernik” Manfreda Spitzera przeczytałam o badaniu naukowym, które sprawdzało jak dokonywanie ekologicznych wyborów zakupowych wpływa na uczciwość badanych. Czy ekologiczne wybory sprawiają, że jesteśmy lepszymi ludźmi i zachowujemy się bardziej moralnie?

Spodziewałabym się, że tak. Jednak wyniki badania pokazały coś odwrotnego. Dokonywanie ekologicznych wyborów, sprawiło, że badani stawali się znacznie mniej uczciwi w kolejnych zadaniach.

Torowanie, czyli naprowadzanie umysłu na pewne tory myślenia

Zjawisko torowania, to automatyczny, szybki i nieświadomy proces skojarzeń, który zmienia nasze zachowanie i naprowadza nas na konkretne tory myślenia lub zachowania. Jak wynika z badań psychologicznych nad torowaniem samo oglądanie zdjęć banknotów prowadzi do większego egoizmu, a oglądanie zdjęć drogich restauracji, poprawia nasze maniery przy stole. Co ciekawe myślenie o miłości zwiększa znacząco naszą skłonność do myślenia o przyszłości i kreatywność, zaś myślenie o seksie znacząco zwiększa zdolności analityczne i skłonność do myślenia o chwili obecnej.

Jak torują nas produkty ekologiczne?

Wobec tego badaczy zainteresowało jak torują nas produkty ekologiczne? Czy skłaniają nas do większej uczciwości i moralności? Czy może jest odwrotnie?

Ludzie postrzegają osoby, które kupują produkty eko jako bardziej altruistycznych i etycznych

W pierwszej kolejności badacze sprawdzili jak ludzie (w badaniu brało udział 59 osób, z czego 32 kobiety) postrzegają i oceniają osobę, która kupuje ekologiczne produkty w porównaniu do osoby, która kupuje zwyczajne produkty. Badani ocenili osoby, które zakupiły produkty ekologiczne jako znacznie bardziej etyczne, altruistyczne i skłonne do współpracy tylko na podstawie wyboru zakupowego.

W drugiej części badania, w którym wzięło udział 156 osób (95 kobiet), uczestników podzielono losowo na 4 grupy.
1 grupa – przeglądała sklep internetowy zawierający 75% produktów eko i 25% zwykłych
2 grupa – przeglądała sklep internetowy 75% eko i miała za zadanie zrobić zakupy za 25 dolarów
3 grupa – przeglądała sklep internetowy zawierający 75% produktów zwykłych i 25% eko
4 grupa – przeglądała sklep internetowy 25% eko i miała za zadanie zrobić zakupy za 25 dolarów

Kolejnym etapem badania była gra dyktator. Każdy uczestnik brał udział w grze anonimowo, a jego przeciwnikiem był nieistniejący gracz. Każda osoba otrzymała 6 dolarów, które mogła dowolnie podzielić z drugim graczem, który mógł ofertę odrzucić lub zaakceptować. Była to gra bez żadnych konsekwencji, badani byli poinformowani, że otrzymują całe 6 dolarów po badaniu, bez względu na to jak podzielą pieniądze w czasie gry i jaka będzie reakcja drugiego gracza. Celem tej gry było jedynie zbadanie skłonności do altruistycznych zachowań w wyniku uprzedniego torowania (produkty i zakupy eko, kontra zakupy konwencjonalne).

Oglądanie produktów eko, zwiększa altruizm. Kupowanie produktów eko, go zmniejsza.

Efekt był taki, że gracze, którzy tylko oglądali ekologiczne produkty dali drugiemu graczowi nieco więcej pieniędzy niż gracze, którzy wcześniej ekologiczne produkty kupili. Czyli samo oglądanie produktów eko, torowało zachowanie altruistyczne, ale już kupowanie produktów eko zmniejszało skłonność do zachowania altruistycznego.

Zakupy eko sprzyjają nieuczciwemu zachowaniu

Kolejny etap eksperymentu, w którym wzięło udział 90 osób (56 kobiet) miał na celu sprawdzić skłonność do nieetycznych zachowań w wyniku torowania produktami ekologicznymi. Badanych podzielono na dwie grupy, jedni zrobili zakupy w sklepie ekologicznym, drudzy w sklepie konwencjonalnym. Następnie, po zakupach, badani mieli wykonać prosty test na spostrzegawczość.

Badanym pokazywano prostokąty podzielone na pół. Na prostokącie pojawiało się 20 kropek. Zadaniem badanych było udzielenie jak najdokładniejszej odpowiedzi, po której stronie jest więcej kropek – prawej, czy lewej. Kropki były rozdzielone w taki sposób, żeby odpowiedź była oczywista (15:5, 14:6, 13:7). Za udzielenie odpowiedzi, że więcej kropek jest po lewej stronie badani mieli otrzymać 0,5 centa wynagrodzenia. Za odpowiedź, że więcej kropek jest po prawej stronie, badani mieli otrzymać 5 centów.

Wobec tak skonstruowanego zadania, pokusa kłamania, by otrzymać więcej, była silna. Przed rozpoczęciem płatnego testu, badani wykonali bezpłatny test, podczas której mieli okazję się zorientować, że ich dochody aktualizujące się na ekranie, zależą tylko i wyłącznie od ich odpowiedzi, a nie od poprawności odpowiedzi.

Płatna część testu obejmowała 90 rund, kropki w lepiej płatnej, prawej części prostokąta były wyświetlane w 36 rundach. Grając w 100% uczciwie można było zarobić w tym zadaniu około 2 dolary, grając w 100% nieuczciwie 5 dolarów.

Osoby, które kupiły produkty eko, znacznie częściej oszukiwały w teście na spostrzegawczość

Badanie wykazało, że osoby, które dokonały wcześniej zakupów w sklepie ekologicznym, były znacznie bardziej skłonne do oszukiwania w tym teście, niż osoby, które kupowały zwykłe produkty. Wyniki prezentuje poniższy wykres:

wpływ ekologicznych wyborów na etyczne zachowanie (tutaj skłonność do kłamstwa)

Ostatni etap eksperymentu stwarzał możliwość nie tylko kłamstwa, ale i kradzieży. Uczestnicy testu na spostrzegawczość mieli sami sobie wyjąć kwotę, którą zarobili podczas testu, z koperty leżącej na ich biurku. Osoby, które wcześniej robiły zwykłe zakupy wypłaciły sobie średnio 8 centów więcej. Badani, którzy zrobili zakupy ekologiczne, wypłacili sobie średnio 56 centów więcej niż zarobili w eksperymencie! Łącznie, osoby, które dokonały zakupów ekologicznych, po zakończeniu eksperymentu miały w kieszeni średnio 83 centy więcej (zdobyte kłamstwem i kradzieżą) niż osoby, które kupiły zwykłe produkty.

wpływ ekologicznych wyborów na etyczne zachowania (tutaj skłonność do kradzieży)

Podsumowanie

Efekty tego eksperymentu wydają się bardzo ciekawe i zaskakujące. Z jednej strony faktycznie samo oglądanie i myślenie o produktach ekologicznych torowało delikatnie zwiększony altruizm i skłonność do współpracy. Jednak już czynne kupowanie produktów ekologicznych, powodowało wyraźną skłonność do zachowania nieetycznego (kłamstwa i kradzieży) u badanych.

Manfred Spitzer komentuje to w taki sposób, że liczne badania tego typu sugerują, że ludzie prowadzą rodzaj nieświadomej „księgi rachunkowej” uczynków dobrych i złych. Nieświadomie pilnują, by ich suma mniej więcej wynosiła zero. Jeśli dokonaliśmy jakiegoś dobrego uczynku (tutaj ekologiczne zakupy), wydaje nam się, że jesteśmy uprawnieni do „odbicia” sobie tego moralnego wysiłku i stajemy się wobec siebie bardziej pobłażliwi stając przed innym dylematem moralnym.

Dziękuję za Twoją uwagę. Jeśli chcesz być ze mną w bliższym kontakcie, zapraszam Cię na mój Instagram @higienamyslenia

Wszyscy wiemy, że nadmiar cukru ma negatywny wpływ na obwód naszego pasa, ale czy wiemy, że cukier pomaga nam planować przyszłość? Albo że także ojcowie cierpią na depresję poporodową i że testosteron nie czyni nas automatycznie agresywnymi ludźmi? Dlaczego nastolatków tak bardzo interesuje seks i agresja oraz w jaki sposób seks i agresja zmieniają nasze myślenie? Czy konsumenci świadomie kupujący ekologiczne produkty w innych dziedzinach życia także postępują wzorowo?

Dopamina i sernik to porcja solidnych badań naukowych przyprawiona szczyptą humoru. Smacznego!

Zamów książkę „Dopamina i sernik” Manfreda Spitzera w księgarni TaniaKsiążka.pl
(zamawiając z tego linku wspierasz rozwój bloga higienamyslenia.pl)

Inne artykuły, które mogą Ci się spodobać:

Pętla dopaminowa, czyli jak uzależniają treści cyfrowe

Cyfrowy detoks, jak odpocząć od social media?

Amfetamina na receptę? Tak, ale głównie dla kobiet

Jak poprawić zadowolenie ze związku przez weekend?

Jak pokonać „słomiany zapał”?

Najbardziej inkluzywne słowa jakie znam

Dlaczego sięgamy po alkohol pomimo przykrych konsekwencji?

Źródło:
Manfred Spitzer, Dopamina, a sernik, PWN
Autorem zdjęcia jest Vlad KutepovUnsplash