Strona główna » Spis treści » Różnice między nauką, a doktryną

Różnice między nauką, a doktryną

Jaka jest różnica między nauką, a doktryną? Jednym wyda się ona oczywista, a innym niejasna. Bardzo zgrabnego rozróżnienia dokonał Marian Mazur w swojej książce „Cybernetyka, a charakter„. Wypunktowane 16 różnic jest w mojej opinii bardzo celne i zgrabnie ujęte.

Poniższa lista cech doktryny może służyć również jako sprawne narzędzie do zdemaskowania faktu, że mamy do czynienia z sektą lub pseudo ekspertem, który zasłania się teoriami noszącymi znamiona naukowości.

Większość sekt i pseudo ekspertów opiera się na jakiejś doktrynie, krzewiąc ją jako prawdę objawioną. Nie każda doktryna służy jakiejś sekcie, jednak każda sekta opiera się na jakiejś doktrynie.

Drogowskaz po teoriach i poglądach

Poniższe rozróżnienie między tym co jest nauką, a co doktryną zaoferowane przez inżyniera Mariana Mazura może się okazać całkiem przydatne jako drogowskaz w „menu” poglądów jakie otwiera się przed nami gdy wkraczamy w świat różnorakich ekspertów online ;-).

NaukaDoktryna
Stara się opisać rzeczywistość, taką jaka jestStara się opisać rzeczywistość, taką jaka powinna być
Stara się dopasować poglądy do rzeczywistościStara się dopasować rzeczywistość do poglądów
Gdy znajdzie niezgodność między poglądami a dowodami odrzuca
poglądy
Gdy znajdzie niezgodność między poglądami a dowodami odrzuca
dowody
Zawód, do którego czuje się zamiłowanieMisja, do której czuje się posłannictwo
Szuka „prawdy” i martwi się trudnościami w jej znajdowaniuZna „prawdę” od początku i cieszy się jej zupełnością
Ma mnóstwo wątpliwości, czy jest „prawdą” to, co mówi naukaNie ma wątpliwości, że jest „prawdą” to, co mówi doktryna
Uważa, że jej ustalenia są bardzo nietrwałe Uważa, że jej „prawdy” są wieczne
Uwydatnia różnice między nauką, a doktryną Zaciera różnice między nauką, a doktryną
Nie chce, żeby jej przypisywano doktrynerstwo Chce, żeby jej przypisywano naukowość
Unika nawet pozorów doktrynerstwaZabiega choćby o pozory naukowości
Stara się obalać istniejące poglądyStara się przeciwdziałać obalaniu poglądów istniejących w doktrynie
Popiera krytykujących naukęZwalcza krytykujących doktrynę
Uważa twórcę odmiennych idei za nowatoraUważa twórcę odmiennych idei za wroga
Uważa za postęp, gdy ktoś oderwie się od poglądów obowiązujących w
nauce
Uważa za zdradę, gdy ktoś oderwie się od poglądów obowiązujących w
doktrynie
Uważa, że jeżeli coś jest nowe, to jest wartościowe dla nauki, a
wobec tego nie zasługuje na zainteresowanie
Uważa, że jeżeli coś jest nowe, to jest
szkodliwe dla doktryny, a wobec tego zasługuje na potępienie
Jest dumna z tego, że w nauce tak krótkim czasie tak wiele się
zmieniło
Jest dumna z tego, że w doktrynie w ciągu tak długiego czasu nic się nie
zmieniło
Różnice między nauką, a doktryną wedug Mariana Mazura.

Popularyzacja pseudonakowych teorii

W dzisiejszych czasach internet i social media sprzyjają popularyzacji pseudonaukowych podejść. Mimo wyraźnego oderwania od nauki, a czasem nawet rzeczywistości (np. teoria płaskiej ziemii), potrafią zbierać zaskakująco dużo wyznawców.

Niekiedy wiara w te teorie niesie konsekwencje społeczne, które dotykają wszystkich członków społeczeństwa, a nie tylko wyznawców danej doktryny. Najmocniejszym przykładem jest prawdopodobnie ruch antyszczepionkowy. Niezaszczepienie własnego dziecka to nie tylko narażanie jego zdrowia, ale również zdrowia całej populacji.

Ludzie bali się szczepień od kiedy je wynaleziono i od kiedy je wynaleziono krzewiciele teorii publikowali teksty i ulotki o ich szkodliwości, próbując poszerzyć grono „wyznawców” swoich antynaukowych teorii.

Naukowo udowodniona skuteczność szczepień ochronnych doprowadziła do ich powszechności mimo lęku ludzi przed tymi preparatami. Nauce zawdzięczamy drastyczną poprawę zdrowia publicznego, w tym całkowitego wyeliminowania zachorowań np. na ospę.

Poniżej przykład publikacji antyszczepionkowej z 1904 roku.

Jak wam się podoba rozróżnienie między nauką, a doktryną zaproponowane przez Mariana Mazura? Czy zetknęliście się ostatnio z jakimiś doktrynami, które udają, że mają podstawy naukowe?

Źródło:
Marian Mazur, Cybernetyka i charakter, PIW, Warszawa 1976
Zdjęcie autorstwa Lance Asper, Unsplash

Marian Mazur z żoną

Marian Mazur (1909 – 1983)

Polski inżynier elektryk, automatyk i cybernetyk. Dokonał wielu osiągnięć naukowych z dziedzin elektryki, telekomunikacji, metrologii i cybernetyki.

Opracował teorię systemów autonomicznych, będącą podstawą cybernetyki oraz jakościową teorię informacji. Wykładał cybernetykę na Uniwersytecie Paryskim oraz był konsultantem z zakresu sztucznej inteligencji w w Rice University w Houston w Stanach Zjednoczonych.

Mimo ścisłego umysłu i ściśle technicznego charakteru działań naukowych Marian Mazur był również zainteresowany kwestiami społecznymi oraz psychologicznymi. Do dziedzin tych podchodził z praktycznego, logicznego punktu widzenia inżyniera.

Na zdjęciu obok Marian Mazur z żoną.