Coach, Psycholog, Psychoterapeuta, Psychiatra, czym się różnią?
Strona główna » Spis treści » Problemy poznawcze i decyzyjne

Problemy poznawcze i decyzyjne

W swojej książce „Cybernetyka, a charakter” polski wybitny inżynier Marian Mazur dokonał interesującej klasyfikacji problemów z perspektywy cybernetycznej.

Według niego wszystkie problemy możemy wstępnie podzielić na jedną z dwóch grup – problemy poznawcze (gdy chcemy poszerzyć naszą wiedzę lub rozumienie) oraz problemy decyzyjne (gdy chcemy przekształcić coś co już znamy w coś innego).

Problemy poznawcze

Eksploracyjne – stwierdzanie faktów

Problemy poznawcze, które Marian Mazur zaklasyfikował jako eksploracyjne, to poszukiwanie odpowiedzi na pytanie czy dana rzecz w ogóle istnieje? Problemem poznawczym z kategorii eksploracyjnych było poszukiwanie nowych lądów w epoce odkryć geograficznych, poszukiwanie złóż minerałów i paliw kopalnianych, eksploracja kosmosu i tym podobne. Odpowiedzią na problemy eksploracyjne jest stwierdzenie nowych faktów (coś istnieje, albo nie).

Klasyfikacyjne – stwierdzanie właściwości

Gdy fakty zostają stwierdzone, przychodzi czas na problemy klasyfikacyjne czyli stwierdzanie właściwości tego co jest. Z jakich elementów się składa, w jaki sposób można to zmierzyć, zaklasyfikować i usystematyzować naszą wiedzę o tym?

Eksplikacyjne – stwierdzanie związków

Po poznaniu faktów oraz właściwości, kolejną grupą problemów z jakimi przychodzi się mierzyć jest stwierdzenie związków między właściwościami danego zjawiska. W tej grupie problemów poznawczych chodzi o stwierdzenie związków przyczynowo skutkowych, efektów oddziaływań na siebie elementów systemu i samego systemu na otaczające go środowisko. Do tej grupy problemów należy np. wyjaśnienie relacji ruchu Ziemi i słońca, związku między barwą płomienia, a temperaturą spalania (prawo Plancka) czy sformułowanie prawa grawitacji.

Problemy decyzyjne

Problemy postulacyjne – wskazywanie celów

Pierwszą grupą problemów decyzyjnych jest wskazanie celu, czyli odpowiedź na pytanie „co chcemy osiągnąć?”, „jaki ma być efekt końcowy?”.

Problemy optymalizacyjne – wskazywanie sposobów

Gdy zostanie już określony cel działania i zostaną rozwiązane problemy postulacyjne, przychodzi czas na odpowiedź na pytanie „jak to osiągnąć?”. Takim rodzajem problemu jest np. poszukiwanie lekarstw na ciężkie choroby, zbudowanie czegoś przy jak najmniejszym zużyciu materiałów.

Właściwe rozwiązanie problemu optymalizacyjnego obejmuje określenie możliwych sposobów postępowania prowadzących do tego celu oraz efektów ubocznych każdego z tych sposobów. Na podstawie takiej analizy efektem jest wskazanie decyzji najbardziej optymalnej.

Problemy realizacyjne – zastosowanie sposobów

Po poznaniu metod i sposobów wskazanych przy rozwiązywaniu problemów optymalizacyjnych przychodzi czas na zastosowanie tych sposobów (lub odrzucenie ich) w starciu z dostępnymi realiami. Jest to odpowiedź na pytanie co jest realnie możliwe w danych uwarunkowaniach? Według Mariana Mazura jest to odpowiedź na pytanie „z czego osiągnąć?” z jakich istniejących zasobów / elementów systemu skorzystać, by osiągnąć określony cel.

Marian Mazur zwraca uwagę, że wszystkie trzy rodzaje problemów decyzyjnych wzajemnie na siebie oddziałują. Według niego niemożliwa jest prawidłowa organizacja przedsięwzięć w kolejności: cel — projekt — wykonanie, ponieważ liczba realnych sposobów i środków jest ograniczona oraz zmienna, a zatem wpływa na określanie celów.

Marian Mazur z żoną

Marian Mazur (1909 – 1983)

Polski inżynier elektryk, automatyk i cybernetyk. Dokonał wielu osiągnięć naukowych z dziedzin elektryki, telekomunikacji, metrologii i cybernetyki.

Opracował teorię systemów autonomicznych, będącą podstawą cybernetyki oraz jakościową teorię informacji. Wykładał cybernetykę na Uniwersytecie Paryskim oraz był konsultantem z zakresu sztucznej inteligencji w w Rice University w Houston w Stanach Zjednoczonych.

Mimo ścisłego umysłu i ściśle technicznego charakteru działań naukowych Marian Mazur był również zainteresowany kwestiami społecznymi oraz psychologicznymi. Do dziedzin tych podchodził z praktycznego, logicznego punktu widzenia inżyniera.

Na zdjęciu obok Marian Mazur z żoną.