Rodzinne posiłki, a objawy depresji u dzieci i młodzieży
Badacze przeprowadzili badanie na niemal 5000 nastolatkach z różnych grup społecznych w obrębie miasta Minneapolis w USA, by sprawdzić, czy istnieją korelacje między częstotliwością spożywania rodzinnych posiłków, a dobrostanem tych nastolatków. Badanie było przeprowadzone w latach 1998-1999.
Badano następujące kwestie:
- Częstotliwość posiłków spożywanych w rodzinnym gronie
- Zażywanie nikotyny, alkoholu i marihuany
- Wyniki w nauce
- Pewność siebie
- Objawy depresji
- Próby samobójcze
Czy wspólne posiłki chronią przed depresją? Badania pokazują, że nastolatki, które regularnie jedzą posiłki z rodziną, rzadziej mają objawy depresji, rzadziej sięgają po używki i rzadziej podejmują próby samobójcze. To korelacja, a nie dowód, że sam posiłek leczy depresję. Wspólny stół daje jednak rutynę, przewidywalność i codzienną okazję do rozmowy, dzięki której rodzice łatwiej zauważają, co dzieje się z dzieckiem.
W skrócie
- W badaniu niemal 5000 nastolatków częstsze rodzinne posiłki wiązały się z lepszym dobrostanem.
- Związek utrzymywał się bez względu na deklarowaną bliskość w rodzinie.
- Kluczowa jest rozmowa przy stole, a nie samo jedzenie.
- Wspólny posiłek nie zastąpi leczenia, gdy objawy depresji już się pojawiły.
Jedzenie rodzinnych posiłków zwiększa dobrostan młodzieży
Wyniki badania wykazały, że jedzenie wspólnych, rodzinnych posiłków wzmacnia zdrowie i dobrostan młodzieży. Jak piszą badacze, spożywanie wspólnych posiłków oferuje rutynę i przewidywalność, stwarza okazję do uspołecznienia dzieci i uczenia ich umiejętności komunikacyjnych, manier i zasad zdrowego odżywiania.
Dlaczego przyciągasz takie, a nie inne osoby? Odkryj swój Styl Przywiązania.
Rozwiąż krótki quiz, zobacz, jak Twój układ nerwowy reaguje na bliskość i dowiedz się, jak wreszcie przerwać bolesne schematy z przeszłości.
Bez względu na deklarowane poczucie więzi między członkami rodziny
Młodzież, która regularnie spożywała wspólne posiłki spędzała więcej czasu na pracach domowych i czytaniu dla przyjemności. Częste rodzinne posiłki były również skorelowane z lepszym odżywianiem, mniejszym ryzykiem niezdrowej kontroli wagi, używania substancji uzależniających (nikotyna, alkohol, marihuana), kontaktami seksualnymi, objawami depresji oraz próbami samobójczymi. Badacze wykazali również, że rodzinne posiłki pełniły funkcję ochronną przed rozpoczęciem zażywania nowych substancji uzależniających (np. marihuany) nawet jeśli jeden rodzaj używki był już stosowany przez badaną młodzież (np. papierosy). Co ciekawe potencjalnie ochronna funkcja wspólnych rodzinnych posiłków pozostała widoczna bez względu na deklarowane poczucie bliskości między członkami rodziny.
Okazja do dostrojenia się do siebie
Jak piszą badacze, rodzinne posiłki dostarczają okazji do dostrojenia się rodziców do emocjonalnego stanu swoich dzieci, zwłaszcza córek. W podobnych słowach ujął to Jacek Mycielski w swojej książce “Elementarz dla rodziców”.
Stół to rodzinne forum. Barometr wszystkich radości i kłopotów. Możliwość codziennej komunikacji.
Jacek Mycielski, Elementarz dla rodziców
Badania wykazały różnice pomiędzy wpływem posiłków rodzinnych na chłopców i dziewczynki. Chłopcy korzystali na częstych rodzinnych posiłkach obniżeniem symptomów depresyjnych i mniejszym spożyciem alkoholu i marihuany. Dziewczynki korzystały z ochronnej roli rodzinnych posiłków we wszystkich badanych kategoriach. Jest to zbieżne z wynikami poprzednich badań tego zagadnienia. Badacze sugerują, że może to mieć związek z większym wyczuleniem dziewcząt na interakcje emocjonalne w rodzinie, przez co czerpią większe korzyści z regularnych, wspólnych spotkań rodzinnych przy posiłkach.
Jeden prosty trik na poprawę relacji rodzinnych
Wygląda na to, że jeśli chcemy zapewnić naszej rodzinie większą spójność i zabezpieczyć nasze dzieci przed zrachowaniami niszczącymi zdrowie i słabym zdrowiem psychicznym, zamiast pogadanek o szkodliwości używek i o wzięciu się w garść o wiele więcej zyskamy po prostu wprowadzając nawyk siadania codziennie wspólnie do stołu, bez rozpraszaczy w postaci świecących ekranów. Z pewnością dzieci skorzystają na tym rodzinnym nawyku tym bardziej, jeśli zostaną czynnie zaangażowane w przygotowywanie i sprzątanie po wspólnym posiłku, a wkład każdego z nich będzie doceniony adekwatnie do jego wieku i możliwości. Nastolatek może przygotować sałatkę czy ziemniaczki, 7 latek zapakować zmywarkę, a 3 latek rozłożyć sztućce na stole. W ten sposób cała rodzina skorzysta długofalowo i na wielu płaszczyznach, co wykazało omówione badanie, bez obciążania tym dodatkowym obowiązkiem mamy, która i tak ma już wiele na głowie i prawdopodobnie nie wyrabia się na zakrętach.
Co dają rodzinne posiłki dzieciom i nastolatkom?
| Obszar | Co pokazują badania |
|---|---|
| Nastrój | Mniej objawów depresji i prób samobójczych |
| Używki | Mniejsze ryzyko sięgania po nikotynę, alkohol i marihuanę |
| Odżywianie | Lepsza dieta i mniej niezdrowych sposobów kontroli wagi |
| Nauka | Lepsze wyniki w szkole |
| Relacje | Więcej okazji do rozmowy i do zauważenia, że dziecko ma kłopot |
Podobne wyniki uzyskali Elgar, Craig i Trites (2013) w badaniu ponad 26 000 kanadyjskich nastolatków: im częściej jedli kolację z rodziną, tym lepsze było ich samopoczucie, mniej problemów emocjonalnych i więcej zachowań prospołecznych. Duża część tego efektu wynikała z lepszej komunikacji z rodzicami. O tym, jak telefony przy stole utrudniają taką rozmowę, piszemy w tekście o technologii a relacjach rodzinnych.
Zasady przyjemnego posiłku
A żeby wspólne posiłki były przyjemnością dla wszystkich członków, zamieszczam poniżej zasady, zaczerpnięte z książki Jacka Mycielskiego Elementarz dla rodziców:
- Przy rodzinnym stole lepiej nie mówić o interesach, pieniądzach, fizjologii
- Przy rodzinnym stole nie roztrząsa się sporów
- Je się przy stole (a nie obok stołu, pod stołem, biegając wokół stołu)
- Ważne, żeby każde dziecko mogło się wypowiedzieć, ale nie wszystkie jednocześnie
- Odchodząc od stołu sprawdzamy, czy można coś z niego zabrać
- Jedząc nie oglądamy telewizji i nie korzystamy z telefonów i tabletów
Źródło:
Eisenberg ME, Olson RE, Neumark-Sztainer D, Story M, Bearinger LH. Correlations Between Family Meals and Psychosocial Well-being Among Adolescents. Arch Pediatr Adolesc Med. 2004
Jacek Mycielski, Elementarz dla rodziców, Rosikon Press 2017
Kiedy szukać pomocy specjalisty?
Wspólne posiłki wspierają dobrostan, ale nie zastąpią pomocy, gdy u dziecka trwa smutek lub drażliwość przez większość dni od co najmniej dwóch tygodni, dziecko wycofuje się z kontaktów, traci zainteresowania, ma problemy ze snem lub jedzeniem albo mówi o śmierci. Wtedy warto skontaktować się z psychologiem dziecięcym lub psychiatrą dzieci i młodzieży. Więcej o formach pomocy w przewodniku po nurtach psychoterapii.
Gdzie szukać pomocy od razu: Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (całodobowo), Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12, Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wspólne posiłki chronią przed depresją u nastolatków?
Badania pokazują związek: nastolatki, które częściej jedzą z rodziną, rzadziej mają objawy depresji. To korelacja, a nie dowód przyczynowy, ale wspólny stół sprzyja rozmowie i bliskości, które chronią zdrowie psychiczne.
Ile razy w tygodniu jeść wspólne posiłki?
W badaniach korzystne efekty widać już przy kilku wspólnych posiłkach w tygodniu, a im częściej, tym lepiej. Ważniejsza od liczby jest jednak atmosfera i rozmowa przy stole.
Czy liczy się każdy wspólny posiłek, także śniadanie?
Tak. Nie musi to być kolacja. Liczy się regularny czas, w którym rodzina siedzi razem, bez telefonów i telewizora, i rozmawia.
Jakie objawy depresji u dziecka powinny zaniepokoić?
Długotrwały smutek lub drażliwość, wycofanie z kontaktów, utrata zainteresowań, kłopoty ze snem, apetytem i nauką, poczucie bezwartościowości oraz wypowiedzi o śmierci. W takiej sytuacji skonsultuj się ze specjalistą.
Źródła
- Eisenberg, M. E., Olson, R. E., Neumark-Sztainer, D., Story, M., Bearinger, L. H. (2004). Correlations between family meals and psychosocial well-being among adolescents. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 158(8), 792-796. https://doi.org/10.1001/archpedi.158.8.792
- Elgar, F. J., Craig, W., Trites, S. J. (2013). Family dinners, communication, and mental health in Canadian adolescents. Journal of Adolescent Health, 52(4), 433-438. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2012.07.012
- Mycielski, J. Elementarz dla rodziców.
