Bóle psychosomatyczne stanowią istotny problem zdrowotny współczesnego społeczeństwa. Coraz więcej badań wskazuje, że stres, napięcie emocjonalne i brak umiejętności regulacji emocji szkodzą ciału. Mogą manifestować się w postaci dolegliwości fizycznych, takich jak bóle głowy, napięciowe bóle mięśni czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe (Sęk, 2020). W odpowiedzi na rosnące potrzeby pacjentów coraz częściej sięga się po praktyki uważności (mindfulness). Uważność, rozumiana jako świadome i nieoceniające bycie „tu i teraz” (Kabat-Zinn, 2007), zyskuje znaczenie zarówno w psychoterapii, jak i również w medycynie psychosomatycznej.
Mechanizmy oddziaływania mindfulness
Badania neurobiologiczne pokazują, że praktyka mindfulness wpływa na funkcjonowanie mózgu, szczególnie na obszary związane z regulacją emocji i percepcją bólu. Regularne ćwiczenia uważności aktywują korę przedczołową i wyciszają ciało migdałowate. To przekłada się na większą zdolność regulowania reakcji stresowych (Davidson & Kaszniak, 2015). Jednocześnie obserwuje się zmniejszoną aktywność w obszarach mózgu odpowiedzialnych za ruminacje i podtrzymywanie negatywnych stanów emocjonalnych.
Z perspektywy psychosomatyki mindfulness redukuje nadmierne napięcie mięśniowe oraz obniża poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Regularna praktyka może również zwiększać tolerancję na ból poprzez zmianę sposobu, w jaki ciało i umysł interpretują sygnały bólowe (Głomb & Chodkiewicz, 2017).
Mindfulness w pracy z bólem psychosomatycznym
Programy oparte na uważności, takie jak Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) czy Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT), znalazły zastosowanie w leczeniu przewlekłych dolegliwości bólowych i zaburzeń psychosomatycznych. Badania przeprowadzone w Polsce wskazują, że pacjenci praktykujący uważność odczuwają znaczące zmniejszenie objawów bólowych, poprawę jakości życia i większą akceptację swojego stanu zdrowia (Bielas, 2016).
Praktyka uważności nie eliminuje bólu całkowicie, lecz zmienia sposób jego przeżywania. Zamiast walki i oporu wobec dolegliwości pojawia się akceptacja, która redukuje napięcie i zmniejsza cierpienie psychiczne.
Podsumowanie
Mindfulness stanowi wartościowe narzędzie w pracy z bólami psychosomatycznymi, oferując alternatywę lub uzupełnienie wobec klasycznych metod medycznych. Dzięki zdolności wpływania na układ nerwowy i hormonalny uważność pomaga redukować stres, zmniejszać napięcie i zmieniać percepcję bólu. Coraz więcej dowodów naukowych potwierdza, że praktyka mindfulness może być skutecznym wsparciem zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu dolegliwości psychosomatycznych.
Bibliografia
- Bielas, T. (2016). Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) w pracy z pacjentem cierpiącym na ból przewlekły. Psychoterapia, 2(177), 35–48.
- Głomb, K., & Chodkiewicz, J. (2017). Mindfulness a dolegliwości bólowe – przegląd badań. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 17(1), 25–33.
- Kabat-Zinn, J. (2007). Życie, piękna katastrofa. Medytacja uważności w praktyce. Warszawa: Czarna Owca.
- Sęk, H. (2020). Psychologia kliniczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
