Emocje towarzyszą każdemu z nas – są nieodłączną częścią ludzkiego doświadczenia. Pojawiają się codziennie, czasem gwałtownie, czasem subtelnie. Część z nich rozpoznajemy od razu, inne chowają się głęboko, trudne do nazwania i jeszcze trudniejsze do zaakceptowania. Mimo to wszystkie są ważne, ponieważ pomagają nam zrozumieć, co dzieje się w naszym wnętrzu oraz jak reagujemy na świat wokół nas. Jak podkreśla Brené Brown (2022), zrozumienie i nazwanie emocji jest podstawą budowania prawdziwych, głębokich więzi z innymi.
Emocje – drogowskazy naszej psychiki
Każda emocja niesie informację. Smutek może wskazywać na stratę, złość – na przekroczenie granic, lęk – na poczucie zagrożenia, a radość – na spełnienie potrzeb. Emocje nie pojawiają się przypadkowo. Są odpowiedzią naszego organizmu i psychiki na konkretne doświadczenia. Jak pisze Daniel Goleman (2007), to właśnie inteligencja emocjonalna, czyli zdolność do rozpoznawania, rozumienia i wyrażania emocji jest jednym z kluczowych filarów zdrowego, satysfakcjonującego życia.
Po co są emocje?
Każda emocja ma swoją funkcję.
- Złość chroni nas przed przekroczeniem granic.
- Smutek pomaga przeżyć stratę.
- Lęk ostrzega przed zagrożeniem.
- Radość informuje, że coś nam służy.
Gdy pozwalamy sobie te emocje zauważyć i zrozumieć, mamy dostęp do cennej wiedzy o sobie. Natomiast ich tłumienie może prowadzić do napięcia, frustracji, problemów w relacjach czy nawet chorób psychosomatycznych (Goleman,2020).
Tłumienie emocji może wydawać się skutecznym mechanizmem radzenia sobie, zwłaszcza gdy dotyczą trudnych przeżyć. Jednak emocje „schowane” nigdzie nie znikają, ale pozostają w ciele i psychice. Wskutek czego objawiają się napięciem, bólami somatycznymi, problemami w relacjach czy wybuchami frustracji w pozornie błahych sytuacjach (LeDoux, 2017).
Świadome zarządzanie emocjami a ich tłumienie
Istnieje ogromna różnica między wyrażaniem emocji, a ich niekontrolowanym wyładowywaniem. Zdrowe zarządzanie emocjami polega na ich świadomym przeżywaniu, a nie na ich eskalowaniu lub negowaniu. Jeśli na przykład złość zostaje rozpoznana, a następnie przeżyta w sposób konstruktywny, np. przez rozmowę, aktywność fizyczną lub twórczą ekspresję, może stać się siłą chroniącą nasze granice, a nie niszczącą relacje. Marshall Rosenberg (2003) wskazuje, że porozumienie bez przemocy, oparte na empatycznym słuchaniu i wyrażaniu własnych uczuć, sprzyja zdrowym relacjom i lepszemu rozumieniu emocji.
Co się dzieje, gdy emocje są tłumione?
Tłumione emocje nie znikają, ale chowają się w ciele i psychice. Mogą manifestować się jako:
- napięcia mięśniowe,
- bóle głowy i brzucha,
- wybuchy złości w nieodpowiednich momentach,
- obniżony nastrój lub poczucie pustki.
Co więcej, długotrwałe tłumienie emocji skutkuje często wybuchami niekontrolowanego gniewu lub pogłębiającym się poczuciem oderwania od siebie (Siegel, 2013).
Niekontrolowane emocje pojawiają się najczęściej wtedy, gdy przez długi czas były tłumione. Jak pokazują badania Siegel’a (2013), kontakt z emocjami na bieżąco, nawet jeśli są nieprzyjemne sprzyja zdrowiu psychicznemu i pozwala unikać wybuchów agresji, wycofania czy chronicznego napięcia.
Sposoby zdrowego wyrażania emocji.
1. Uważność i samowiedza emocjonalna
Pierwszym krokiem do zarządzania emocjami jest ich zauważenie. Wystarczy zatrzymać się i zadać sobie pytanie: co teraz czuję?. Taka refleksja otwiera przestrzeń do świadomego reagowania, zamiast działania pod wpływem impulsu.
2. Nazwanie emocji
Gdy potrafimy nazwać emocję – „czuję złość”, „jest mi przykro”, „boję się” – przestajemy się jej bać. Nazwanie obniża intensywność przeżycia i uruchamia części mózgu odpowiedzialne za regulację (Siegel, 2013).
3. Bezpieczne wyrażanie emocji
Każdą emocję można wyrazić w sposób, który nie rani innych: poprzez rozmowę, ruch, pisanie, rysowanie, płacz, śmiech. Najważniejsze, by umieć znaleźć własny sposób, który jest bezpieczny i skuteczny.
4. Rozmowy i relacje
Relacja, w której możemy być sobą i mówić o tym, co czujemy, jest ogromnym wsparciem emocjonalnym. Czasem wystarczy jedno „rozumiem cię”, by emocja mogła się rozpuścić.
5. Aktywność fizyczna i kontakt z ciałem
Emocje „mieszkają” w ciele. Czasem najlepszym sposobem na ich uwolnienie jest ruch, a zatem spacer, taniec, sport. Również techniki oddechowe i relaksacyjne pomagają w ich regulacji.
6. Twórcza ekspresja
Sztuka, pisanie, śpiew, malowanie są to formy wyrażania emocji, które często pozwalają dotrzeć do głębszych pokładów uczuć i przetworzyć je w bezpiecznej przestrzeni.
Akceptacja emocji – klucz do autentyczności
Nie ma emocji „złych”, są jedynie te, które trudniej nam przyjąć. Akceptacja własnych przeżyć jest wyrazem odwagi i dojrzałości, nie słabości. Pozwala budować życie w zgodzie ze sobą i z innymi, bez potrzeby ciągłego udawania, że wszystko jest w porządku.
Rozpoznawanie i wyrażanie emocji wpływa nie tylko na nasze zdrowie psychiczne, ale także fizyczne, jakość relacji oraz poczucie sensu. To właśnie emocje budują pomost między naszym wnętrzem a światem zewnętrznym. Im lepszy mamy z nimi kontakt, tym bardziej jesteśmy sobą – autentyczni, pełni i żywi.
Bibliografia:
Brown, B. (2022). Atlas serca. Jak budować więzi i szukać sensu dzięki językowi emocji (D. Radzimińska, tłum.). Media Rodzina.
Goleman, D. (2020). Inteligencja emocjonalna (B. Grabowska, tłum.). Media Rodzina.
LeDoux, J. (2017). Lęk. Neuronauka na tropie źródeł lęku i strachu (A. Sawicka-Chrapkowicz, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Rosenberg, M. B. (2003). Porozumienie bez przemocy. O języku serca (A. M. Kłobucka, tłum.). Wydawnictwo Czarna Owca.
Siegel, D. J. (2013). Mózg na tak. Jak pozytywne nastawienie wpływa na nasze życie (K. Pranga-Duszczyk, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
