Wielu pacjentów zgłasza trudność w stawianiu granic. Ta trudność często wywołuje chroniczne poczucie winy, które pełni funkcję ochronną. Poczucie winy może blokować zachowania obronne i utrudniać zdrowe relacje dlatego też terapia powinna stopniowo wprowadzać naukę stawiania granic.
Definicje i ramy teoretyczne
Granice interpersonalne oznaczają sposób, w jaki jednostka reguluje kontakt, odpowiedzialność i intymność z innymi (Alberti & Emmons, 2008). Poczucie winy odnosi się do oceny własnego działania jako naruszającego normy lub szkody wyrządzonej innym (Tangney & Dearing, 2002). W terapii rozróżniam winę adaptacyjną (motywującą do naprawy) i winę nadmierną (paraliżującą i przesadną).
Mechanizmy łączące trudności w granicach z poczuciem winy
- Poznawcze schematy
Ludzie z problemem granic często mają przekonania typu: „Muszę pomagać, żeby być wartościowym” lub „Odmawianie zrani innych”. Te przekonania wywołują automatyczne myśli winy po odmowie. (Beck, 2011).
- Emocjonalne uczenie i historie rozwojowe
Wczesne doświadczenia zaniedbania lub nadmiernych oczekiwań mogą ukształtować wrażliwość na odrzucenie. Taka wrażliwość nasila poczucie winy i utrudnia stawianie granic.
- Funkcja interpersonalna winy
Wina działa często jako strategia regulacyjna. Klient używa jej, by utrzymać relację lub uniknąć konfliktu. Taka strategia wzmacnia zachowania podporządkowane.
- Afektywna dysregulacja
Przewlekła wina zwiększa napięcie emocjonalne. Klient może reagować unikiem, przejmowaniem nadmiernej odpowiedzialności albo wyrzutami sumienia, co znowu osłabia granice.
