Wychowywanie dziecka jest jednym z najważniejszych i najbardziej wymagających zadań w życiu człowieka. Główną odpowiedzialność za rozwój i dobrostan malucha ponoszą rodzice, jednak w praktyce często angażowani są również inni członkowie rodziny – zwłaszcza dziadkowie. Często to właśnie oni pełnią istotną rolę w opiece, wspieraniu i kształtowaniu młodszego pokolenia. Jednak nie zawsze łatwo jest odróżnić do którego momentu otrzymujemy wsparcie, a kiedy to już ingerencja w wychowanie.
Rodziny wielopokoleniowe
Dawniej często spotykało się rodziny wielopokoleniowe, w których obecność dziadków była czymś naturalnym i pożądanym. Starsi dzielili się życiową mądrością, wpierali rodziców w opiece nad dziećmi, ich wychowaniu. Ich autorytet wynikał z doświadczenia życiowego.
Obecnie coraz więcej rodzin zamieszkuje osobno, jednak mimo to więź rodzinna potrafi być silna. Rodzice są aktywni zawodowo, więc często dziadkowie stanowią nieocenioną pomoc w życiu codziennym. Pomagają w wychowywaniu wnuków, zaprowadzają je i odbierają z placówek oświatowych, zapewniają rozrywki, są też wsparciem emocjonalnym w trudnych momentach.
Wsparcie emocjonalne i praktyczne
Kontakt z dziecka z dziadkami wpływa pozytywnie na jego rozwój emocjonalny. Dziecko uczy się cierpliwości, szacunku, słuchania i dostrzegania innej perspektywy. Dziadkowie są dla dziecka czymś w rodzaju bezpiecznej przystani. Pozwalają dzieciom na więcej niż rodzice, są bardziej wyrozumiali i łagodni. Oferują ciepło, spokój i akceptację, czego czasami brakuje w zabieganej codzienności rodziców. Zachowują większy dystans do codziennych problemów, dzięki czemu spoglądają na dziecko z innej perspektywy – mniej oceniającej, a więcej wspierającej.
W 2018 roku CBOS przeprowadziło badaniach, z których wynika, że ponad 60% polskich rodzin korzysta na co dzień z pomocy dziadków w opiece nad dziećmi. Pomoc ta znacząco odciąża rodziców i poprawia funkcjonowanie całej rodziny. Jak zauważył Tomasz Srebnicki (psycholog) kontakt dziecka z różnymi stylami wychowania może mieć charakter rozwojowy, pod warunkiem, że nie są one sprzeczne lub konfliktowe.
Kiedy pomoc staje się ingerencją?
Nie zawsze udział dziadków w wychowaniu dziecka przebiega bezproblemowo. Często dziadkowie, pomimo z reguły dobrych intencji, narzucają rodzicom swoje metody wychowawcze. Zdarza się, że krytykują decyzje rodziców, a nawet podważają ich autorytet. Takie zachowania prowadzą do napięć, a nawet trwałych konfliktów w rodzinie.
Przykładem takich ingerencji może być nieszanowanie przez dziadków zasad panujących w domu dziecka – np. rodzice nie dają dziecku słodyczy, a dziadkowie tak; naruszanie granic poprzez tłumaczenie dziecku, że nie musi słuchać mamy, bo babcia pozwala; czy też udzielanie nie chcianych porad wychowawczych. Wówczas granica miedzy wsparciem a ingerencją zostaje mocno przekroczona, a rola dziadków trudno akceptowalna.
Dziadkowie nie powinni próbować „naprawiać” ich zdaniem błędnego wychowania przez rodziców, a wspierać ich nawet jeśli mają inne zdanie. Komunikat wychowawczy powinien być spójny, w przeciwnym razie dziecko wpada w dezorientację.
Sztuka wzajemnego szacunku
Wzajemny szacunek i jasno określone granice są podstawą dla zdrowych relacji. Rodzice mają prawo wyznaczać zasady wychowania swojego dziecka. Warto jednak by doceniali rolę dziadków, którzy stanowią cenne wsparcie emocjonalne. Dziadkowie natomiast powinni respektować decyzje młodych rodziców. Kiedyś oni sami otrzymywali rady od swoich rodziców i też zapewne z wieloma się nie zgadzali. Teraz obowiązek wychowania młodego pokolenia spadł na ich dzieci, które mogą mieć inną wizję rodzicielstwa. Relacja między pokoleniami powinna opierać się na otwartości, dialogu i zaufaniu a nie rywalizacji o wpływ na dziecko.
Rodzice wraz z dziadkami powinni wspólnie ustalić panujące zasady i obopólnie je akceptować. Taka współpraca pozwoli uniknąć niepotrzebnych konfliktów i wzmocni rodzinne więzi.
Podsumowanie
Obecność dziadków w wychowywaniu dzieci może być ogromnym wsparciem. Dzięki doświadczeniu i cierpliwości są świetnymi towarzyszami dzieciństwa. Jednak ich zaangażowanie w życie dziecko powinno być oparte na poszanowaniu granic i decyzji rodziców. Współpraca między pokoleniami pozwoli dziecku korzystać z bogactwa obojga relacji. Wychowanie stanie się wówczas wspólnym dziełem, a nie polem rodzinnych bitew.
Bibliografia
CBOS (2018) Opieka nad dziećmi i rola dziadków w rodzinie. Komunikat zbadań BS/128/2018.
Kwiatek, A. (2015). Wielopokoleniowa rodzina – potencjał czy przeszkoda w wychowaniu? W: Kultura i Edukacja, 3(109), 89-103.
Rode, D. (2017). Dziadkowie w rodzinie – między pomocą a przeszkadzaniem. W: Psychologia w rodzinie, 2(23), 34-41.
Srebnicki, T. (2020). Psychologia wychowawcza dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL
https://geex.x-kom.pl/wp-content/uploads/2022/01/dziadkowie-i-wnuki.jpg
