Przemoc cyfrowa to powtarzane, zamierzone krzywdzenie danej osoby przy użyciu technologii komunikacyjnych (np. wiadomości, mediów społecznościowych, platform gier). Może przyjmować formy nękania, szantażu, udostępniania kompromitujących materiałów lub wykluczania z grupy online. Problematyka ta ma wymiar lokalny i międzynarodowy, dlatego działania prewencyjne i interwencyjne powinny być skoordynowane. (UNICEF, 2020).
Skala problemu i konsekwencje zdrowotne przemocy cyfrowej
Badania i sondaże wskazują, że znaczna część młodzieży doświadcza form nękania online. Ofiary przemocy cyfrowej częściej doświadczają lęku, depresji, problemów ze snem i obniżonej samooceny. Ponadto długotrwała cyberprzemoc może prowadzić do absencji szkolnej i izolacji społecznej (UNICEF, 2020).
Rozpoznawanie sygnałów przemocy cyfrowej
Dorośli powinni obserwować zmiany w zachowaniu dziecka. Ważnymi sygnałami są m.in: nagła zmiana nastroju, unikanie szkoły, częste korzystanie z telefonu w ukryciu, spadek wyników w nauce, wycofanie z aktywności towarzyskich, a także objawy psychosomatyczne (bóle głowy, zaburzenia snu) w związku z ty, jeżeli dziecko zgłasza, że jest nękane, powinno to zostać potraktowane poważnie.
Zasady natychmiastowej reakcji (rodzice i dorośli)
- Wysłuchaj i okaż wsparcie
- Zabezpiecz dowodowy, to znaczy zapisz wiadomości i daty aby ułatwić późniejsze zgłoszenie sytuacji
- Ogranicz kontakt z agresorem poprzez przykładowo zablokowanie sprawcy na platformach czy ustawienie prywatnego profilu
- Zgłoś nadużycie do serwisu bowiem większość serwisów społecznościowych posiada procedury zgłoszeniowe dot. przemocy i naruszeń (UNICEF)
- Zapewnij pomoc psychologiczną – w razie potrzeby skontaktuj się z szkolnym psychologiem lub specjalistą.
Rekomendacje dla rodziców — zapobieganie i profilaktyka
- Rozmowa i edukacja. Regularnie rozmawiaj o bezpieczeństwie online i o tym, co jest akceptowalne. Wyjaśniaj, jakie zachowania mogą krzywdzić innych
- Ustal jasne zasady korzystania z internetu. Określ czas ekranowy, zasady publikacji zdjęć i treści oraz reguły prywatności kont.
- Wspólne korzystanie i nadzór. Zainteresuj się aplikacjami i grami, z których korzysta dziecko. Omawiaj ryzyka i doświadczenia online
- Naucz reagować bez eskalacji. Ucz dziecko, kiedy zgłaszać zdarzenie dorosłemu, jak blokować użytkowników i jak gromadzić dowody.
- Modeluj odpowiednie zachowania online. Dzieci uczą się obserwując dorosłych pokazuj zatem kulturę szacunku i odpowiedzialności.
Rekomendacje dla nauczycieli i szkół
- Polityka antyprzemocowa. Wprowadź i jasno komunikuj szkolne procedury przeciwdziałania przemocy, w tym cyberprzemocy. Dokument powinien określać rolę nauczycieli, wychowawców i dyrekcji oraz ścieżki zgłaszania incydentów.
- Edukacja cyfrowa w programie nauczania. Włączaj lekcje o bezpieczeństwie online, empatii cyfrowej i krytycznym korzystaniu z mediów.
- Szybka interwencja i wsparcie. Reaguj natychmiast na zgłoszenia: zabezpiecz dowody, powiadom rodziców i zapewnij wsparcie psychologiczne.
- Współpraca międzysektorowa. Szkoły powinny współpracować z rodzicami, organizacjami pozarządowymi i serwisami internetowymi, by skutecznie rozwiązywać problemy (Cyfrowa Strategia EUBetter Internet for Kids)
Interakcja z platformami cyfrowymi i prawo
Dzieci i dorośli powinni znać mechanizmy zgłaszania treści na platformach, w szczególności że większość serwisów ma procedury usuwania nienawistnych treści oraz blokowania kont. Ponadto w poważnych przypadkach warto rozważyć zgłoszenie na policję. W Europie i w Polsce istnieją sieci i programy wspierające ofiary, w tym infolinie i pomoc online.
Ograniczenia i potrzeba dalszych działań
Wielość platform, szybko zmieniające się funkcje aplikacji i różnice wiekowe użytkowników utrudniają jednolite rozwiązania. Potrzebne są większe programy edukacyjne, szkolenia dla nauczycieli i łatwiejszy dostęp do pomocy psychologicznej, które to wsparcie powinno łączyć działania prewencyjne, techniczne (ustawienia prywatności) i terapeutyczne
