Strona główna » Spis treści » Stres ostry i stres przewlekły

Stres ostry i stres przewlekły

Coraz więcej mówimy o wpływie stresu (zwłaszcza tego przewlekłego) na funkcjonowanie całego ciała w tym na zdrowie fizyczne. Powoli przestajemy postrzegać umysł i ciało w kategoriach dualistycznych, a zaczynamy rozumieć, że w istocie są jednością i jedno oddziałuje na drugie. Jaki wpływ ma stres przewlekły na ciało?

Dr. Stress 10 razy nominowany do nagrody Nobla

Samo pojęcie „stres”, tak powszechnie dziś używane, oraz szeroką wiedzę na jego temat zawdzięczamy doktorowi Hans Seyle, lekarzowi endokrynologowi. Człowiek ten poświęcił 50 lat pracy naukowej badaniom nad fizjologicznymi aspektami stresu.

dr Hans Seyle poświęcił swoje życie badaniom nad stresem. Jego eksperymenty na szczurach wykazały powtarzalne zmiany fizjologiczne w efekcie wystawienia na oddziaływanie długotrwałego stresu

Hans Seyle nosił przydomek dr Stress, był 10 razy nominowany do Nagrody Nobla, jednak nie otrzymał jej.

Zmiany jakie zachodzą w ciele w wyniku stresu

W swoich badaniach na szczurach, które były poddawane stresowi, Hans Sayle odkrył, że stres oddziałuje głównie na: układ hormonalny (powiększone nadnercza), układ immunologiczny (zmniejszone śledziona, grasica i węzły chłonne), oraz przewód pokarmowy (owrzodzenia przewodu pokarmowego i zmniejszenie grubości wyściółki).

Nadmierny stres pojawia się wtedy, kiedy wymagania w stosunku do organizmu dalece przekraczają jego zdolność ich spełnienia.

Gabor Mate, Ciało a stres. Jak uniknąć fizycznych kosztów ukrytego stresu

W jaki sposób stres, czynnik zdawałoby się zewnętrzny i psychologiczny, wpływa na tak istotne, fizjologiczne organy wewnętrzne organizmu?

Wszystkim zarządza centralny układ nerwowy. Naukowcy opisali tzw. oś HPA, czyli oś stresu. Wyjaśnia ona w jaki sposób organizm fizjologicznie reaguje na sytuację stresową, czyli spodziewane lub zaistniałe zagrożenie.

Wszystko zaczyna się w mózgu.

  1. Mózg rejestruje spodziewane lub postrzegane zagrożenie
  2. Podwzgórze w mózgu zaczyna produkować kortykotropinę (CRH)
  3. Położona niedaleko przysadka mózgowa pobudzona przez CRH zaczyna produkować hormon adrenokortykotropowy (ACTH)
  4. Hormon adrenokortykotropowy (ACTH) wędruje wraz z krwią do nadnerczy
  5. Nadnercza pobudzone przez ACTH produkują hormony kortykoidowe, z których największą rolę odgrywa kortyzol

Kortyzol oddziałuje na wszystkie tkanki i narządy naszego organizmu, a zwłaszcza na układ immunologiczny, kości czy układ pokarmowy. W ten sposób ciało mobilizuje swoje zasoby do odpowiedzi na zagrożenie, wycofując energię i spowalniając pracę układu odpornościowego czy pokarmowego. Nie czas na walkę z drobnoustrojami czy trawienie gdy zbliża się do nas drapieżnik! Wszystkie ręce na pokład, mobilizują się mięśnie, krew szybciej krąży, serce szybciej bije, umysł jest skupiony na zagrożeniu ignorując inne potrzeby takie jak głód czy pociąg seksualny.

Jest to wspaniały mechanizm fizjologiczny, który służy ratowaniu naszego życia w sytuacji ekstremalnego zagrożenia życia lub zdrowia. W naturze sytuacje takie nie zdarzały się od czasu do czasu. W dzisiejszym cywilizowanym świecie, sytuacje, które postrzegamy jako zagrożenie bombardują nas każdego dnia. Według Gabora Mate, jako ludzie cywilizacji zachodniej żyjemy w stanie chronicznego, utajonego stresu, co skutkuje chorobami cywilizacyjnymi nękającymi nasze społeczeństwo.

Ogólny zarys odpowiedzi na stres nie musi dotyczyć tylko mózgu i nerwów, przysadki mózgowej, nadnerczy, nerek, naczyń krwionośnych, połączeń międzykomórkowych, tarczycy, wątroby, białych ciałek krwi, ale musi także wskazywać na różnorakie sprzężenia między nimi.

Hans Seyle

Czym jest stresor?

Stres to stan dysharmonii lub zagrożenia dla homeostazy. Stresor jest zagrożeniem, prawdziwym lub postrzeganym, który prowadzi do naruszenia homeostazy.

Gabor Mate, Ciało a stres. Jak uniknąć fizycznych kosztów ukrytego stresu

Według Gabora Mate wszystkie stresory są czymś co organizm postrzega jako niezbędne do życia lub są groźbą utraty czegoś niezbędnego do życia. Gabor Mate zwraca uwagę, że groźba utraty miłości lub więzi z kluczową dla dziecka osobą (rodzicem) również jest takim stresorem, porównywalnym do groźby utraty zaopatrzenia w żywność, dachu nad głową czy stałego zatrudnienia dla osoby dorosłej.

Gabor Mate postuluje, że do stresu prowadzą trzy czynniki: niepewność, utrata kontroli i brak informacji.

Stres ostry, a stres przewlekły

Gabor Mate zwraca uwagę na różnice pomiędzy ostrym stresem, a stresem przewlekłym.

Ostry stres to natychmiastowa, krótkotrwała reakcja organizmu na zagrożenie. Po ustąpieniu zagrożenia, organizm wraca do równowagi.

Przewlekły stres to długotrwała aktywacja wyżej opisanych mechanizmów stresowych, występująca u osoby, która nie może uniknąć stresorów. Może nie rozpoznawać zagrożenia lub nie mieć nad nim żadnej kontroli. Długotrwały, wysoki poziom kortyzolu niszczy tkanki i prowadzi do poważnych, a czasem nieodwracalnych zmian w ciele. Długotrwały wysoki poziom stresu znacznie osłabia układ odpornościowy, co wykazały liczne badania nad wpływem stresu na układ immunologiczny.

Stres związany z przewlekłym obciążeniem emocjonalnym

Szczególnie niedoceniany i wart podkreślenia jest stres związany z przeciążeniem obowiązkami opiekuńczymi i trudnymi przeżyciami emocjonalnymi. Gabor Mate opisuje w swojej książce badanie w którym porównano aktywność komórek układu immunologicznego osób, które były opiekunami chorych na Alhaizmera współmałżonków oraz grupy kontrolnej dobranej pod względem wieku i stanu zdrowia do grupy badanej.

Okazało się, że po podaniu szczepionki na grypę, w grupie kontrolnej 80% osób wytworzyło odpowiednią odpowiedź immunologiczną i odporność przeciwko wirusowi grypy. W grupie badanej opiekunów osób chorych na Alzhaimera taką odporność wytworzyło tylko 20% osób. W tym badaniu również sprawdzono czas gojenia się ran. U osób, które były opiekunami nieuleczalnie chorych małżonków rany goiły się średnio 9 dni dłużej niż w grupie kontrolnej.

Podobny rodzaj stresu przeżywają dzieci wychowane w dysfunkcyjnych domach czy ludzie, którzy tkwią w toksycznych relacjach czy opresyjnych miejscach pracy.

Kiedy ciało mówi nie. Koszty ukrytego stresu” to książka naukowa opierająca się na najnowszych badaniach, których analizy podjął się dr Gabor Maté. Znaleźć w niej można przede wszystkim odpowiedzi na nurtujące pytania dotyczące równowagi ciała i umysłu i związków zachodzących między nimi. Szczególna uwaga poświęcona jest roli, jaką odgrywa stres w życiu codziennym.

Autor w przystępny sposób stara się wyjaśnić, że nerwowy styl życia może stać się przyczyną wielu chorób cywilizacyjnych, m.in. niewydolności serca, zespołu jelita drażliwego, stwardnienia rozsianego, a nawet cukrzycy czy nowotworów. Dr Gabor Maté przedstawił w niej również tzw. 7 zasad zdrowienia, które pozwalają uchronić przed skutkami przewlekłego stresu.

Zamów książkę „Kiedy ciało mówi nie. Koszty ukrytego stresu” Gabora Mate w księgarni TaniaKsiążka.pl
(zamawiając z tego linku wspierasz rozwój bloga higienamyslenia.pl)

Źródło:
Gabor Mate, Ciało a stres. Jak uniknąć fizycznych kosztów ukrytego stresu, 2004 Świat Książki
Kiecolt-Glaser JK, Glaser R, Gravenstein S, Malarkey WB, Sheridan J., Chronic stress alters the immune response to influenza virus vaccine in older adultsProc Natl Acad Sci U S A. 1996
Kiecolt-Glaser JK, Marucha PT, Malarkey WB, Mercado AM, Glaser R. Slowing of wound healing by psychological stressLancet. 1995

Zobacz też:
Wpływ stresu matki na dziecko
Bezpieczne i pozabezpieczne style przywiązania
Tryby w Terapii Schematów
Jak osłabić schemat Podatność na zranienie i zachorowanie