Strona główna » Spis treści » Narcyzm oczami Aleksandra Lowena

Narcyzm oczami Aleksandra Lowena

Narcyzm wykształca się gdy odrzucane i upokarzane przez rodziców dziecko łaknie pochlebstw i poczucia wyjątkowości, które dadzą mu substytut bycia akceptowanym i kochanym.

Narcyzowie prezentują rozmaite kombinacje rozdętych ambicji, fantazji wielkościowych, poczucia niższości oraz nadmiernego uzależnienia od zewnętrznego uznania i podziwu. Charakteryzuje ich ciągły brak pewności siebie, niezadowolenie z siebie, świadoma lub nieświadoma skłonność do wykorzystywania innych i traktowania ich w sposób bezwzględny.

Otto Kernberg, Borderline conditions and Pathological Narcissism

Aleksander Lowen (1910 – 2008) to amerykański psychiatra i psychoterapeuta, autor własnego nurtu psychoterapeutycznego opartego na połączeniu elementów psychoanalizy z analizą napięć mięśniowych w ciele, ćwiczeń fizycznych dążących do ekspresji stłumionych emocji, który nazwał brzmiąco nieco ezoterycznie nazwą bioenergetyka (mimo takiej nazwy nie ma ten nurt nic wspólnego z ezoteryką). Autor 14 książek, które są podsumowaniem jego wiedzy, doświadczeń i przemyśleń w obszarze zdrowia psychicznego człowieka.

Jedną z jego książek jest Narcyzm, wydany w 1985 roku. Lowen na kartach tej książki dzieli się z przykładami ze swojej bogatej, ponad 40 letniej praktyki psychoterapeutycznej, by zilustrować swoje przemyślenia i koncepcje dotyczące narcyzmu.

Spektrum narcyzmu

Lowen postrzega narcyzm jako spektrum zaburzeń, z którego wyszczególnia 5 stadiów, od najłagodniejszych do najpoważniejszych. Aleksander Lowen odrzuca koncepcję narcyzmu pierwotnego, uważa, że narcyzm zawsze kształtuje się w sposób wtórny wobec nieprawidłowości w relacjach rodziców i dziecka.

  1. Charakter falliczno-narcystyczny
  2. Charakter narcystyczny
  3. Osobowość borderline
  4. Osobowość psychopatyczna
  5. Osobowość paranoidalna

Według Lowena im silniejsze stadium narcyzmu, tym silniejsze odcięcie się od uczuć, silniejsza pycha i autoidentyfikacja z wytworzonym obrazem siebie, odstającym od rzeczywistego, wielowymiarowego, Ja.

Przyczyny rozwijania się narcyzmu

Małe dzieci nie postępują przebiegle lecz reagują spontanicznie, odpowiadając na cielesne potrzeby swojego Ja. W jaki sposób zostaje unicestwiona ta początkowa niewinność – i nawet więcej, w jaki sposób dziecko gubi swoje cielesne Ja, by zająć pozycję kogoś wyjątkowego i mieć poczucie wyższości?

Aleksander Lowen, Narcyzm

Według Aleksandra Lowena przyczyną zaburzeń narcystycznych jest doświadczenie przez dziecko upokorzenia i odrzucenia, oraz towarzyszące temu poczucie bezsilności. Dziecko nie może uzyskać od rodziców szczerego i bezpośredniego uczucia miłości, ponieważ jest przez nich odrzucane i upokarzane, łaknie pochlebstw i poczucia wyjątkowości, które dadzą mu substytut bycia akceptowanym i kochanym.

Nieświadome odrzucanie dziecka przez rodziców

Warto przy tym zaznaczyć, że najprawdopodobniej rodzice przyszłego narcyza nie są świadomi tego, że odrzucają i upokarzają swoje dziecko z powodu własnych nieprzepracowanych mechanizmów obronnych. Rodzice przyszłego narcyza na poziomie świadomym prawdopodobnie robią wszystko co mogą, by wspierać swoje dziecko i dawać mu wyrazy miłości oraz zapewnić mu dobrą przyszłość. Prawdopodobnie uważają, że dobrze się sprawują jako rodzice i dają wszystko co mogą. Być może uważają, że to z dzieckiem jest coś nie tak, jeśli chce jeszcze czegoś więcej od nich. Nie są świadomi tego, że ich wyrazy miłości są warunkowe i zależą od zachowania dziecka (np. osiągnięć sportowych, szkolnych, wyglądu, zachowania) oraz tego, że odrzucają dziecko, gdy nie zachowuje się zgodnie z ich nieświadomym wyobrażeniem i oczekiwaniem.

Dziecko ze swojej strony chce być wolne – chce rozwijać się w zgodzie ze swoją naturą. Oczekuje od rodziców, że będą obecni dla niego, a nie odwrotnie.

Aleksander Lowen, Narcyzm

Odrzucanie niewerbalne i werbalne

Takie odrzucanie może przebiegać na poziomie niewerbalnym – np. matka lub ojciec okazuje ciepły uśmiech dziecku i zainteresowanie tylko gdy gra ono preferowaną przez nich rolę (np. słodkiej laleczki, małego księcia, małego macho). Gdy dziecko przejawia zachowania wykraczające poza tą rolę rodzic jest zimny i niedostępny lub zachowuje się agresywnie wobec dziecka. Może również przebiegać na poziomie werbalnym np. matka może powiedzieć „mamusia nie będzie Cię kochać jeśli będziesz się tak zachowywać” albo „pójdę sobie jeśli nie przestaniesz płakać” upokarzając i odrzucając dziecko w sposób bezpośredni.

Najpotężniejszą bronią rodziców jest odrzucenie lub jego groźba. Ponieważ dzieci są całkowicie uzależnione od rodziców, nie mogą się przed taką groźbą obronić. (…) Transakcja polega na tym, że dziecko będzie traktowane jako „wyjątkowe” jeśli się podporządkuje rodzicowi. (…) Odrzucenie to dla dziecka sytuacja nie do wytrzymania. Już sama niezaspokojona tęsknota za miłością jest skrajnie bolesna. Jeszcze bardziej niszczące jest idące w ślad za tym poczucie, że nie zasługuje się na miłość i że musi to być konsekwencją popełnionego błędu lub własnej niedoskonałości. (…) być kimś wyjątkowym to znaczy górować nad swoim cielesnym, emocjonalnym Ja. Dziecko dochodzi do przekonania, że rodzic odrzucił tylko jego „niższą” naturę. Ta iluzja uśmierza ból, który jest następnie negowany. Nowy obraz własny dziecka uzyskuje status jego „wyższej” natury.

Aleksander Lowen, Narcyzm

Zamiast miłości rodzicielskiej pochlebstwa i zachęty

Rodzice przyszłego narcyza nie potrafią zaoferować dziecku szczerego i bezwarunkowego uczucia oraz akceptacji dla całej jego istoty, którego ono łaknie jak każde ludzkie dziecko. W zamian dają mu namiastkę w postaci pochlebstw i zachęt, które pielęgnują jego poczucie wyjątkowości i wielkościowości. Aleksander Lowen taką postawę rodziców nazywa uwodzeniem dziecka.

U Aleksandra Lowena termin uwodzenie dziecka oznacza, że rodzice obiecują dziecku (nie wprost) miłość i akceptację, jeśli tylko zaneguje siebie i dostosuje się do ich wyobrażeń i wymagań – wyrażonych wprost lub pośrednio. Bez względu na to jak dziecko się stara, nigdy nie dostanie od rodziców miłości i akceptacji, które pragnie, dostanie tylko więcej pochlebstw i zachęt by starać się bardziej. Dzieje się tak, ponieważ rodzice przyszłego narcyza nie są fundamentalnie zdolni do zaoferowania dziecku szczerego uczucia miłości, prawdopodobnie nie potrafią szczerze kochać samych siebie i boją się być w szczerej, szczodrej emocjonalnie relacji z drugim człowiekiem – zarówno dzieckiem jak i dorosłym.

W kulturze amerykańskiej większość rodziców czegoś oczekuje od swoich dzieci lub zdaje się czegoś od nich potrzebować. Niektórym zależy na tym, by dziecko odnosiło w życiu sukcesy, co często ma kompensować ich własne poczucie porażki. Inni chcą, by było kimś wybitnym, by zdobyło rozgłos, dzięki czemu i oni poczują się ważni. Nazbyt często zaś rodzice szukają u swoich dzieci oddania i wsparcia, których nie otrzymali u własnych rodziców i nie znajdują u współmałżonków. Wydaje się również, że wiele osób odczuwa potrzebę górowania nad dziećmi – by zatrzeć poczucie niższości, którego doznawali w dzieciństwie i z powodu którego wciąż nieświadomie cierpią.

Aleksander Lowen, Narcyzm

Budowanie sztucznej maski, by zadowolić rodziców i chronić siebie przed krzywdą

Wychowując się w takim środowisku rodzinnym dziecko daje się zwieść, neguje swoje prawdziwe ja jako nieakceptowalne. W odpowiedzi na potrzeby rodziców buduje swoją rolę, sztuczną maskę, którą będzie przywdziewać w relacjach z innymi przez całe życie. Wykształca poczucie wyjątkowości na bazie tego sztucznego obrazu w którym pielęgnuje i wyolbrzymia część siebie, a neguje aspekty siebie wykraczające poza tą maskę. Taką maską może być rola aktoreczki, tancerki, piłkarza, macho, divy, laleczki, niewinnego aniołka itd.

W odpowiedzi na braki i nadużycia w relacji z rodzicami dziecko buduje sztuczny obraz siebie, maskę, którą prezentuje światu i którą uwodzi innych, by uzyskać posmak poczucia akceptacji i miłości, których zabrakło mu w kluczowym czasie budowania więzi w dzieciństwie.

Odgrywanie się na innych za nieświadome krzywdy z dzieciństwa

Innym aspektem posługiwania się sztucznym obrazem siebie jest kontrolowanie innych przez uwodzenie ich. W odpowiedzi na wczesne doświadczenie upokorzenia i odrzucenia, nieświadomie człowiek narcystyczny odgrywa się na innych (nieświadomie projektując na nich krzywdy i upokorzenia doświadczone we wczesnym dzieciństwie) stając się tym, który upokarza i odrzuca podatne na jego czar jednostki, za pomocą uwodzenia swoją wypracowaną maską (macho, divy, laleczki, aniołka).

Co to znaczy „być kimś wyjątkowym”? Często stawiam to pytanie moim narcystycznym pacjentom. Każdy z nich ma swój własny, jedyny w swoim rodzaju obraz. Pewna kobieta powiedziała mi: „Zawsze myślałam o sobie, że jestem wyjątkowa. Mówiono mi, że mogę osiągnąć wszystko, co zechcę, jeśli się wystarczająco postaram. Wierzyłam w to. Czy nie na tym polega amerykański styl życia? Osiągnęłam wiele, ale w ważnym obszarze miłości i seksu jakoś mi nie idzie.” Inny pacjent deklarował „To znaczy, że ludzie będą mnie wyróżniać i chylić przede mną głowy. Będą mnie podziwiać.” (…) Najprostsza lista obejmuje następujące oczekiwania: (1) „Mogę robić, co zechcę” (omnipotencja); (2) „Zewsząd jestem widoczny” (wszechobecność); (3) „Wiem wszystko” (wiedza absolutna); (4) „Jestem otoczony czcią”. Naturalnie są to atrybuty Boga. Na pewnym głębokim poziomie narcyzowie, zwłaszcza Ci o osobowości psychopatycznej, widzą w sobie małych bogów.

Aleksander Lowen, Narcyzm

Źródło:
Aleksander Lowen, Narcyzm, Czarna owca

Książki Alexandra Lowena są popularne na całym świecie. Chętnie sięgają po nie specjaliści oraz fascynaci psychologii oraz bioenergoterapii. Poradniki psychoterapeuty napisane są w sposób zrozumiały dla zwykłego człowieka i w przystępny sposób opowiadają o funkcjonowaniu ludzkiej psychiki.

Zamów książkę „Narcyzm” Aleksandra Lowena w księgarni TaniaKsiążka.pl
(zamawiając z tego linku wspierasz rozwój bloga higienamyslenia.pl)

Inne moje treści, które mogą Ci się spodobać

Zrzucanie napięcia, otrząsanie się z emocji – co to jest TRE ®?
Pułapka: Szukanie aprobaty u innych
Stres – słowo-przykrywka, czy prawdziwa emocja?
Co ładuje Twoje baterie?
Dlaczego sięgamy po alkohol pomimo przykrych konsekwencji?

Seria wpisów o Terapii Schematów

Schemat Podatność na zranienie lub zachorowanie
Schemat Nadmierne Wymagania
Schemat Izolacja społeczna
Schemat Porażka w Terapii Schematów

Social media

Instagram – @higienamyslenia
Facebook – @higienamyslenia
YouTube – @higienamyslenia

Zdjęcie autorstwa Fares Hamouche, Unsplash