Rozpad tożsamości w wyniku traumy. Jak odbudować poczucie siebie?
Trauma, w szczególności ta, która ma głęboki wpływ na naszą psychikę, może prowadzić do poważnych zaburzeń w poczuciu tożsamości. Zatracenie poczucia siebie w wyniku trudnych doświadczeń spotyka najczęściej osoby, które doświadczyły przemocy, zaniedbania, utraty bliskich, wypadków i innych wydarzeń wywołujących silny stres emocjonalny.
Czy po traumie można odbudować poczucie siebie? Tak, choć wymaga to czasu i zwykle wsparcia terapeuty. Głęboka trauma potrafi zachwiać przekonaniami o tym, kim jesteśmy, czy jesteśmy bezpieczni i czy możemy ufać ludziom. Pojawia się wstyd, poczucie bezwartościowości, odcięcie od emocji, czasem uczucie, że „to nie ja”. Odbudowa zaczyna się od bezpieczeństwa i uznania tego, co się wydarzyło, a potem prowadzi przez przepracowanie wspomnień do włączenia traumy w historię życia tak, by przestała ją definiować.
W skrócie
- Trauma może zachwiać obrazem siebie, poczuciem bezpieczeństwa i zaufaniem do ludzi.
- Im bardziej traumatyczne zdarzenie staje się centralne dla tożsamości, tym silniejsze objawy.
- Trwałe zmiany obrazu siebie są częścią złożonego PTSD w klasyfikacji ICD-11.
- Pomaga terapia skoncentrowana na traumie, wsparcie bliskich i życzliwość wobec siebie.
Tożsamość
Tożsamość, to zbiór przekonań jakie mamy o sobie, o roli jaką pełnimy w społeczeństwie, o naszych relacjach z innymi, o naszych cechach, przekonaniach i wartościach. Oznacza spostrzeganie identyczności własnej osoby pomimo upływu czasu, wraz z poczuciem, że inni uznają tę jedność i ciągłość osobowości. Jest bezpośrednio związana ze stałością cech psychicznych oraz fizycznych.
Trauma
Trauma natomiast to uraz psychiczny, spowodowany gwałtownym, przykrym przeżyciem. Doświadczenie to może na zawsze zmienić postrzeganie siebie i świata.
Dlaczego przyciągasz takie, a nie inne osoby? Odkryj swój Styl Przywiązania.
Rozwiąż krótki quiz, zobacz, jak Twój układ nerwowy reaguje na bliskość i dowiedz się, jak wreszcie przerwać bolesne schematy z przeszłości.
Rozpad tożsamości w wyniku traumy
Do rozpadu tożsamości dochodzi szczególnie w przypadku głębokich traum. Na szczęście nie jest to proces nieodwracalny. Tożsamość można odbudować ale proces ten wymaga wsparcia i cierpliwości, gdyż jest długi i trudny.
Trauma prowadzi do poważnych zmian w psychice. Doświadczając jej często tracimy poczucie kontroli nad własnym życiem. Pokazuje nam ona, że życie jest nieprzewidywalne, pełne zagrożeń.
Osoba doświadczająca traumy może wpaść w poczucie wstydu, wątpić we własne umiejętności, wartości. Często zdarza się, że osoby takie uważają, że nie zasługują na szczęście czy miłość. Konsekwencją tego jest ograniczenie relacji międzyludzkich, zmienia się także sposób w jaki postrzegamy innych.
Człowiek dotknięty traumą odczuwa bezsens życia, uważa, że wszystko straciło sens, co prowadzi do apatii, depresji a nawet do myśli samobójczych.
Jak trauma zmienia obraz siebie?
| Obszar | Po traumie | Co pomaga w odbudowie |
|---|---|---|
| Obraz siebie | „Jestem zepsuta lub zepsuty, słaba lub słaby, winna lub winny” | Praca ze wstydem i poczuciem winy w terapii, samowspółczucie |
| Emocje | Odrętwienie albo nagłe wybuchy | Techniki regulacji emocji i uziemiania |
| Relacje | Nieufność, wycofanie | Bezpieczne relacje, grupy wsparcia |
| Poczucie sensu | „Nic nie ma sensu” | Stopniowy powrót do wartości i ważnych aktywności |
| Ciało | Napięcie, czujność, poczucie odcięcia | Ruch, oddech, terapie z elementami pracy z ciałem |
Dorthe Berntsen i David Rubin (2006) pokazali, że im bardziej traumatyczne zdarzenie staje się punktem odniesienia dla całej tożsamości („to, co się stało, określa, kim jestem”), tym silniejsze są objawy PTSD. Z kolei badania Cloitre i współpracowników (2013) potwierdziły, że trwały negatywny obraz siebie, trudności w regulacji emocji i w relacjach tworzą złożony PTSD, opisany w klasyfikacji ICD-11. O mechanizmach odcięcia od siebie piszemy w tekście o dysocjacji i rozszczepieniu jaźni.
Odbudowa tożsamości
Tak jak wspomniałam, odbudowa tożsamości po doznaniu traumy jest możliwa wymaga jednak czasu, pracy nad sobą i wsparcia innych osób.
Należy zacząć od uznania traumy. Przyznać przed samym sobą, że jej doświadczyliśmy, że miała ona wpływ na nasze życie i sposób w jaki postrzegamy samych siebie. Próba jej ignorowania lub co gorsze wypierania może doprowadzić jedynie do pogłębienia braku kontroli nad własnym życiem. Warto pamiętać, że przeżycie traumy nie czyni nas słabszymi i nie definiuje nas na zawsze.
Najważniejszym elementem w procesie odbudowy tożsamości jest terapia. W walce o odbudowę poczucia własnej wartości mamy do dyspozycji cały wachlarz pomocy terapeutycznych. Profesjonalne wsparcie, takie jak terapia psychologiczna, może okazać się niezbędne w tym procesie .Psychoterapeuci specjalizujący się w pracy z traumą pomogą przepracować trudne emocje, odbudować poczucie własnej wartości i zrozumieć jak to ciężkie przeżycie wpłynęło na tożsamość.
Na uwagę zasługują tu przede wszystkim:
- Terapia poznawczo-behawioralna, która pomaga w zidentyfikowaniu i zmianie destrukcyjnych myśli, które mogły powstać w wyniku traumy. Pomaga realistycznie spostrzegać siebie i otaczający nas świat.
- Terapie EMDR , przetwarzają traumę pracując z pamięcią o traumatycznych przeżyciach, osłabiając w ten sposób emocjonalny ładunek, który wiąże się z tymi wspomnieniami.
- Terapia psychodynamiczna, bada natomiast nieświadome procesy obronne, które wykształciły się w odpowiedzi na traumatyczne doświadczenia.
Trauma może prowadzić do utraty zaufania do innych ludzi. W procesie zdrowienia warto więc otaczać się osobami, które nas wspierają, gdyż odbudowa tożsamości w tym przypadku to również odbudowa relacji z innymi.
Ważne jest odbudowanie zaufania do samego siebie. Warto przeformułować nasze doświadczenia z tych które nas złamały na te, które w jakiś sposób nas ukształtowały.
Ostatecznym celem odbudowy tożsamości jest akceptacja siebie. Biorąc pod uwagę, że w wyniku traumy często pojawia się poczucie winy czy wstydu, kluczowym krokiem jest zaakceptowanie swojej przeszłości. Nie oznacza to, że mamy zapomnieć o tym co przeżyliśmy, ale uznać te przeżycia jako część doświadczenia, które ma nas wzmocnić a nie zdefiniować.
Pomocne może okazać się również codzienne praktykowanie wdzięczności. Docenianie najmniejszych rzeczy w naszym życiu, za które możemy być wdzięczni. Będzie to wzbudzać pozytywne uczucia na co dzień w nas samych, do czego serdecznie wszystkich Państwa zachęcam.
Kiedy szukać pomocy specjalisty?
Pomocy warto szukać, gdy po trudnym wydarzeniu od ponad miesiąca wracają natrętne wspomnienia lub koszmary, unikasz wszystkiego, co przypomina o zdarzeniu, czujesz się odcięta lub odcięty od siebie i ludzi, masz poczucie, że nie wiesz, kim jesteś, albo trudno ci funkcjonować w pracy i relacjach. Szukaj psychoterapeuty, który pracuje z traumą (np. w terapii poznawczo-behawioralnej skoncentrowanej na traumie lub EMDR). Formy pomocy opisujemy w przewodniku po nurtach psychoterapii.
Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zadzwoń pod numer 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całodobowo) lub 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych), a osoby doświadczające przemocy mogą zadzwonić do „Niebieskiej Linii” 800 120 002. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Najczęściej zadawane pytania
Czy trauma może zmienić osobowość?
Trauma, zwłaszcza długotrwała lub doświadczona w dzieciństwie, może trwale zmienić obraz siebie, sposób przeżywania emocji i relacje z ludźmi. Te zmiany nie są jednak nieodwracalne i dobrze poddają się terapii.
Jakie są objawy rozpadu tożsamości po traumie?
Poczucie, że nie wiesz, kim jesteś, wstyd i poczucie bezwartościowości, odcięcie od emocji, poczucie nierealności siebie lub świata, utrata zaufania do ludzi i poczucie bezsensu.
Ile trwa odbudowa poczucia siebie po traumie?
To indywidualne. Terapia skoncentrowana na traumie trwa zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, a przy złożonej traumie dłużej. Poprawa często przychodzi stopniowo.
Jaka terapia pomaga po traumie?
Najlepiej przebadane są terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie i EMDR. Przy złożonej traumie stosuje się także terapie fazowe, terapię schematów i podejścia psychodynamiczne.
Źródła
- Berntsen, D., Rubin, D. C. (2006). The centrality of event scale: A measure of integrating a trauma into one’s identity and its relation to post-traumatic stress disorder symptoms. Behaviour Research and Therapy, 44(2), 219-231. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.01.009
- Cloitre, M., Garvert, D. W., Brewin, C. R., Bryant, R. A., Maercker, A. (2013). Evidence for proposed ICD-11 PTSD and complex PTSD: a latent profile analysis. European Journal of Psychotraumatology, 4, 20706. https://doi.org/10.3402/ejpt.v4i0.20706
- Epstein, M. (2013). The Trauma of Everyday Life. New York: Penguin Press.
- Herman, J. L. (1992). Trauma and Recovery. New York: Basic Books.
- Levine, P. A. (1997). Waking the Tiger: Healing Trauma. Berkeley: North Atlantic Books.
- van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. New York: Viking.