Strona główna » Spis treści » Geny czy środowisko? Jak szacuje się odziedziczalność danej cechy

Geny czy środowisko? Jak szacuje się odziedziczalność danej cechy

Odziedziczalność czyli stopień w jakim dana cecha jest dziedziczna, to wartość w zakresie od 0 do 1. Każde zachowanie i cecha jest wypadkową zarówno wpływów środowiskowych jak i genetycznych. Naukowcy próbując ustalić stopień wpływów środowiskowych i genetycznych stosują termin odziedziczalności.

Odziedziczalność danej cechy lub zjawiska równa 0 oznacza, że środowisko odpowiada w 100% za pojawienie się tej cechy. Z kolei odziedziczalność równa 1 oznacza, że geny wyjaśniają w 100% za to zjawisko. Zazwyczaj odziedziczalność plasuje się gdzieś pośrodku tego zakresu.

Stopień odziedziczalności może się różnić w zależności od populacji. W populacji np. rodziny większość różnic w zachowaniu będzie wyjaśniania zmiennymi środowiskowymi (czyli odziedziczalność będzie niska). Z kolei w populacji która żyje w bardzo ujednoliconym środowisku, zmiany będą wyjaśnione głównie przez geny (odziedziczalność będzie wysoka) ponieważ na wszystkich oddziałują podobne wpływy środowiskowe. Jednak ta druga sytuacja jest dość mało prawdopodobna, ponieważ zmienne środowiskowe obejmują ogromny zakres czynników.

Oszacowanie odziedziczalności jest bardzo trudne i obarczone dużym ryzykiem błędu. Każdy gen jest tylko potencjałem, który może się ujawnić pod warunkiem odpowiedniego środowiska (np. geny dające wielki talent muzyczny nie ujawnią się jeśli dziecko nie będzie miało okazji zetknąć się z instrumentami muzycznymi lub praktykować umiejętności wokalnych, bo np. będzie ciągle uciszane przez rodziców). Trudno też jest oddzielić czynniki genetyczne od czynników prenatalnych. Coraz więcej jest też dowodów na to, że środowisko wpływa również na ekspresję genów, zatem podział na geny i środowisko wydaje się iluzoryczny i są to zjawiska wzajemnie na siebie oddziałujące.

Dziedziczenie, a ewolucja

W obiegowej opinii ewolucja oznacza postęp, a ewolucyjny sukces odnoszą najbardziej przystosowane jednostki. Zgodnie z obiegową opinią, zbędne, nieużywane struktury zostaną w toku ewolucji wyeliminowane (co sugeruje, że ewolucja dąży ku lepszemu). Taki pogląd nazywa się ewolucją lamarckowską.

Taki pogląd jednak nie ma podstaw naukowych. Sukces ewolucyjny odnoszą te geny, które najliczniej się rozmnażają. Istotny dla ewolucji jest tylko sukces reprodukcyjny, nie ma znaczenia przy tym ogólna „użyteczność” i „sensowność” danej cechy. Czy wielki ogon pawia jest użyteczny i sensowny? Z pewnością jednak sprzyja sukcesowi reprodukcyjnemu, dlatego możemy go podziwiać i nie został wyeliminowany przez ewolucję.

Osobniki, które się najliczniej rozmnażają, przekażą swoje geny i zwiększą ich obecność w danej populacji. Przydatność lub nie danej cechy (np. małego palca u nogi, skłonność do depresji) nie ma znaczenia dla tego procesu, tylko zdolność do reprodukcji danego osobnika i liczność jego potomstwa. Ewolucja może nawet iść w kierunku, który nie zwiększa szans na przetrwanie, jeśli tylko jednocześnie zwiększa szanse na reprodukcję. U wielu owadów samiec umiera natychmiast po kopulacji, ponieważ cel reprodukcyjny zostaje spełniony nie wydaje się, żeby ewolucja miała to zmienić, ponieważ samcom udaje się przekazać dalej swoje geny.

Źródło:
James Kalat, Biologiczne podstawy psychologii, PWN
Zdjęcie autorstwa National Cancer Institute, Unsplash