Tabela zawartości
Wprowadzenie
Konflikt w relacji wciąż odbierany jest jako sygnał porażki – dowód na to, że coś poszło nie tak. Porozumienie jest nieosiągalne lub, że druga osoba potocznie mówiąc zawiodła, a dla relacji nie ma już ratunku. Z psychologicznego punktu widzenia konflikt sam w sobie nie jest jednak problemem, a istotną informacją, której nie powinno się lekceważyć. Informacją, która może świadczyć o rodzącym się kryzysie, ale nie jednoznacznej porażce, której nie da się stawić czoła. Może nas bowiem uświadomić o niezaspokojonych potrzebach, przekroczonych granicach czy trudnościach z jakimi dotychczas zmagała się druga osoba. Tam, gdzie pojawia się konflikt, pojawia się również szansa na wzajemnie lepsze zrozumienie, a tym samym wzmocnienie relacji. Ważne jest więc to jak na niego reagujemy i czy potrafimy go odczytać jako komunikat, a nie zagrożenie.
Skąd bierze się lęk przed konfliktem?
Lęk przed konfliktem rzadko wynika z samego faktu różnicy zdań. Znacznie częściej ma swoje podłoże w doświadczeniach relacyjnych wyniesionych z przeszłości, a jego korzenie sięgają nawet okresu wczesnego dzieciństwa. Kojarzony jest często z krzykiem, chaosem, emocjonalną karą, przeszywającą ciszą bądź też wycofaniem. Konsekwencją tego może być całkowite zerwaniem więzi i niepojęty wewnętrzny ból, który się z tym wiąże. W takich warunkach ludzki mózg uczy się, że konflikt oznacza sytuacje awaryjną. Dodatkowo wzmacniają to społeczne przekazy takie jak: idea „zgodnego związku”, „bezproblemowej relacji” czy „świętego spokoju”. W konsekwencji u wielu osób przyczynia się to do rozwijania strategii unikania. Choć krótkoterminowo zmniejsza ona napięcie, długofalowo prowadzi do frustracji i emocjonalnego oddalenia.
Co tak naprawdę mówi nam konflikt?
Każdy konflikt niesie za sobą konkretny przekaz. Nie zawsze dotyczy bieżącej sytuacji. Psychologia relacji mówi, iż jest on często reakcją na zagrożenie obrazu siebie lub stabilności więzi. Informuje o różnicach wartości lub oczekiwań, tłumionych emocjach czy brakach w komunikacji. Spory mają miejsce gdy dana jednostka doświadcza napięcia pomiędzy potrzebą autonomii, a potrzebą bliskości.
Istnieją też tezy, iż konflikt często sygnalizuje brak integracji emocjonalnej – moment w którym układ nerwowy jednej lub obu stron przechodzi w tryb obronny ograniczając zdolność do refleksji. A to wiele wyjaśnia, gdyż oznacza, że intensywność konfliktu bywa wskaźnikiem nie tyle wagi problemu, co poziomu neurobiologicznego pobudzenia. W tym sensie konflikt niesie mniej oczywistą przesłankę. Pokazuje, gdzie kończy się nasza zdolność do regulacji, a zaczyna automatyczny wzorzec reagowania. Ujawnia nie tylko to, czego chcemy od drugiej osoby. Pokazuje też, jak radzimy sobie z emocjami, różnicami w poglądach i utratą kontroli. Przeanalizowany w ten sposób konflikt staje się mapą naszych schematów relacyjnych, a nie jedynie sporem o samą treść.
Czy brak konfliktu oznacza harmonię?
Paradoksalnie to nie konflikt lecz jego brak zdaje się być bardziej niepokojącym sygnałem w relacjach międzyludzkich. Brak jakichkolwiek zgrzytów świadczy o niezdrowym skrywaniu emocji. Sygnalizuje też rezygnacje z autentycznego wyrażania siebie i w pewnym sensie zwątpieniu w ducha całej relacji. Niestety jest tak, że nierozpoznane i niewyrażone napięcia nie ulatniają się, a zmieniają swoją formę. Przeradzając się w emocjonalny chłód, pasywną agresję, dystans czy poczucie osamotnienia mimo bycia „razem”. Zdolność świadomego przeżywania konfliktu może prowadzić do wzrostu, natomiast konflikt tłumiony do erozji więzi.
Jak reagujemy na konflikt – style i ich konsekwencje
Sposób, w jaki reagujemy na konflikt, ciężko jest zaplanować. U niektórych uruchamia on potrzebę kontroli, psychicznego bądź fizycznego ataku czy wyrażania złości w formie krytyki. Choć takie reakcje bywają postrzegane jako siła, w rzeczywistości maskują bezradność i lęk przed utratą wpływu. To natomiast skutkuje obniżeniem poczucia bezpieczeństwa w relacji. Inni zaś reagują wycofaniem, milczeniem lub emocjonalnym odcięciem. Ten styl zwany jest unikaniem. Chwilowo zmniejsza on intensywność przeżywanych emocji, jednak długofalowo prowadzi do narastania dystansu i poczucia bycia niewidzianym w oczach drugiej osoby. W podobny sposób funkcjonuje uległość, w której jednostka rezygnuje z własnych potrzeb i perspektyw, by utrzymać pozorny spokój. Taka strategia rzadko rozwiązuje konflikt- częściej przenosi go do wewnątrz, gdzie przybiera formę rozczarowania, niesprawiedliwości lub wypalenia relacyjnego.
Najbardziej konstruktywną formą przeżywania konfliktu jest postawa współpracy. Opiera się ona na ciekawości tego co ma do przekazania druga strona, gotowości wzięcia odpowiedzialności za własne czyny i szczerości. Badania nad relacjami pokazują, że sama obecność konfliktu nie decyduje o jakości więzi, aczkolwiek wrogość i upór już tak. Relacje psują się nie przez różnice, lecz przez brak życzliwości i panowania nad samym sobą.
Konflikt jako szansa na pogłębienie relacji
Umiejętność trwania przy sobie mimo nieporozumień i wszelkich spięć wzmacnia relacje. Dobrze przepracowany konflikt może:
- zwiększyć poczucie bezpieczeństwa
- wzmocnić granice
- poprawić jakość komunikacji
- pogłębić bliskość emocjonalną
- pomóc w lepszym zrozumieniu siebie i drugiej osoby
- zmniejszyć skumulowane napięcie oraz urazę
- wpłynąć na wzrost zaufania
- ustabilizować relacje
- rozwinąć kompetencje relacyjne
Konflikt, który zostaje zaakceptowany i zrozumiany przez obie strony staje się mostem, który łączy, nie murem, który dzieli. Zwiększa odporność relacji i pozwala przygotować się na przyszłe doświadczenia i ewentualne przeszkody stając się kluczowym narzędziem do wspólnego wzrastania w bliskości.
Zakończenie – nowa definicja konfliktu
Pomimo tego, że konflikt bez dwóch zdań jest dla nas ludzi stresowym bodźcem to dzięki jego obecności możemy wnieść w nasze życie istotną naukę. Nie ważne, czy przyszło nam uczestniczyć w rodzinnej kłótni, czy doszło do nieporozumienia z naszym współpracownikiem lub życiowym partnerem. To od nas zależy, co w takiej stacji zrobimy i jakie wnioski wyciągniemy, czy dany spór nas wzbogaci, czy może sprawi, że cofniemy się w tył lub zostaniemy w tym samym miejscu nie rozwijając się w żaden sposób. Wyjdzie nam bowiem na dobre, gdy potraktujemy go jako zaproszenie do refleksji. Najważniejsze pytanie brzmi ” czy potrafimy odebrać konflikt jako cenny komunikat zanim uznamy go za zagrożenie? „
