Karta osobistych praw według Charlesa Whitfielda
Dla osób, które dorastały w dysfunkcyjnym środowisku (w domach z problemem alkoholowym, przemocą lub chłodem emocjonalnym), bardzo charakterystyczne jest głębokie niskie poczucie własnej wartości. W takim otoczeniu często rozwija się wyuczona bezradność oraz przekonanie, że nie mamy praw do swoich potrzeb, granic ani emocji. Kompleksowe spojrzenie na mechanizmy, które wtedy powstają, znajdziesz w naszym obszernym wpisie: DDA i DDD: Jak dorastanie w dysfunkcyjnej rodzinie wpływa na dorosłe życie i relacje? Przewodnik.
Aby wyrwać się ze szponów tych ograniczających przekonań, w procesie zdrowienia niezwykle pomocne bywa świadome zdefiniowanie, do czego jako dorośli ludzie mamy prawo. Z pomocą przychodzi amerykański psychoterapeuta Charles Whitfield, pionier pracy z wewnętrznym dzieckiem. W swojej klasycznej książce „Zadbaj o swoje wewnętrzne dziecko. Wsparcie dla DDA i DDD” opublikował on słynną Kartę Praw Osobistych.
Zapoznanie się z tą listą może otworzyć oczy na obszary, w których zupełnie nieświadomie sami siebie krzywdzimy. Zastanowienie się nad tym, jakie prawa potrafią bez wahania przyznać sobie osoby dorastające w bezpiecznych domach, potrafi zrobić ogromną, pozytywną rewolucję w naszym własnym zestawie przekonań.33 Prawa Osobiste dla Dorosłych Dzieci z Rodzin Dysfunkcyjnych (DDA i DDD)
Dlaczego przyciągasz takie, a nie inne osoby? Odkryj swój Styl Przywiązania.
Rozwiąż krótki quiz, zobacz, jak Twój układ nerwowy reaguje na bliskość i dowiedz się, jak wreszcie przerwać bolesne schematy z przeszłości.
Poniższa lista została stworzona po to, by przypomnieć ukrytemu w nas wewnętrznemu dziecku, że jego potrzeby i emocje są ważne, ważne i całkowicie normalne.
- Mam wiele możliwości wyboru w życiu, wykraczających poza samo przetrwanie (mam prawo wyboru).
- Mam prawo odkrywać i poznawać Dziecko w Sobie.
- Mam prawo odczuwać żal z powodu tego, czego nie dostałam, a czego bardzo potrzebowałam.
- Mam prawo odczuwać żal z powodu tego, co otrzymałam, choć wcale tego nie potrzebowałam i nie chciałam.
- Mam prawo przestrzegać własnych, autonomicznych norm i wartości.
- Mam prawo mówić „nie”, kiedy czuję, że nie jestem gotowa, gdy sytuacja jest niebezpieczna lub gdy narusza mój system wartości. (Więcej o trudnościach w tym obszarze piszemy w tekście: Co się dzieje, gdy nie stawiamy granic? Psychologiczne i fizyczne skutki życia bez „nie”).
- Mam prawo do godności i elementarnego szacunku.
- Mam prawo do samodzielnego podejmowania decyzji.
- Mam prawo wyznaczać swoje priorytety i kierować się nimi na co dzień.
- Mam prawo do pełnego poszanowania moich potrzeb i pragnień.
- Mam prawo w każdej chwili zakończyć rozmowę z osobami, które sprawiają, że czuję się poniżona i upokorzona.
- Mam prawo nie brać odpowiedzialności za zachowanie, działania, uczucia lub problemy innych dorosłych ludzi.
- Mam prawo popełniać błędy i nie muszę być doskonała.
- Mam prawo czuć, przeżywać i nazywać wszystkie swoje uczucia.
- Mam prawo odczuwać i wyrażać złość na kogoś, kogo kocham.
- Mam prawo być po prostu sobą, bez ciągłego poczucia, że nie jestem wystarczająco dobra.
- Mam prawo czuć lęk i głośno mówić, że się boję.
- Mam prawo doświadczać trudnych emocji, a następnie z pełną zgodą uwalniać się od strachu, poczucia winy i wstydu.
- Mam prawo do podejmowania decyzji na podstawie moich własnych uczuć, mojego osądu lub z dowolnego, wybranego przez siebie powodu (nie muszę się wiecznie tłumaczyć).
- Mam prawo w każdej chwili zmienić swoje zdanie.
- Mam prawo do bycia po prostu szczęśliwą.
- Mam prawo do posiadania wyłącznie własnej przestrzeni i własnego czasu.
- Mam prawo być zrelaksowaną, swobodną i całkowicie „niepoważną”.
- Mam prawo się zmieniać, rozwijać i porzucać stare wzorce.
- Mam prawo doskonalić swoje umiejętności komunikacyjne, aby być lepiej rozumianą przez otoczenie.
- Mam prawo nawiązywać przyjaźnie i czuć się bezpiecznie oraz swobodnie wśród ludzi.
- Mam prawo żyć i przebywać w środowisku, w którym nie występuje jakakolwiek forma przemocy.
- Mam prawo być zdrowsza, szczęśliwsza i lepiej zintegrowana niż ludzie z mojego najbliższego otoczenia (np. z rodziny generacyjnej).
- Mam prawo o siebie dbać, stawiając siebie na pierwszym miejscu – bez względu na wszystko.
- Mam prawo opłakiwać swoje rzeczywiste (lub zagrażające) straty.
- Mam prawo ufać ludziom, którzy swoimi działaniami zasłużyli na moje zaufanie.
- Mam prawo wybaczać błędy sobie, a także wybaczać innym.
- Mam prawo zarówno dawać, jak i otrzymywać bezwarunkową miłość.
Jak radzić sobie, gdy ktoś próbuje naruszyć te nowo odkryte prawa? Wskazówki znajdziesz we wpisie: Przekraczanie granic przez innych: Jak reagować i bronić siebie?.
Posiadasz już któreś z tych praw? Osobista droga do wolności
Charles Whitfield kończy swoją listę osobistych praw bardzo trafnym pytaniem: „Czy posiadasz i realizujesz już któreś z nich?”.
Podobnie jak autor tej listy, głęboko wierzę, że każdemu bez wyjątku człowiekowi przysługują wszystkie wyżej wymienione prawa, a nawet znacznie więcej. Proces odzyskiwania samego siebie (self-recovery) i świadomego „podarowania” sobie tych praw, jest piękną, osobistą drogą ku zdrowemu, pełnemu i dojrzałemu człowieczeństwu. Zdejmowanie z siebie cudzego bagażu i warunkowania pomaga wreszcie zbudować fundamenty silnego “Ja”, o czym przeczytasz w tekście: Tożsamość, granice i sprawczość: Fundamenty silnego „Ja”.
Stwórz własną Kartę Praw Osobistych
Dla mnie rok 2019 był czasem intensywnego poznawania swoich własnych praw i dekonstruowania ograniczeń, które bezwiednie wyniosłam ze środowiska rodzinnego. To właśnie wtedy zaczęłam budować swoją pierwszą, autorską listę praw, która wraz z moim rozwojem była systematycznie aktualizowana.
Choć dziś wydaje się to oczywiste, w tamtym czasie przyznanie sobie prawa do złości, odpoczynku czy błędu było dla mnie działaniem bardzo rewolucyjnym, które dodawało mi sił i wyciągało z poczucia wyuczonej bezradności.
Jakie prawa przyznasz sobie Ty?
Zastanów się: Co Ci w życiu wolno, a czego (w Twoim własnym przekonaniu) pod żadnym pozorem nie wolno? Poeksperymentuj i spisz własne zasady.
O książce: „Zadbaj o swoje wewnętrzne dziecko”
Dzieci dorastające w domach z problemem alkoholowym lub w środowiskach niszczących poczucie bezpieczeństwa (DDD), jako dorośli napotykają w swoim życiu na wiele niewidzialnych barier. Najczęściej usiłują za wszelką cenę udowodnić sobie i całemu światu, że doskonale sobie radzą. Unikają rozmów na trudne tematy, nieoczekiwanie ucinają kontakty, mają potężne problemy z nawiązywaniem zdrowych, bliskich relacji, a w skrajnych przypadkach – borykają się z ukrytą depresją i zespołem stresu pourazowego. Zauważenie tych problemów na co dzień bywa trudne, bo maskujemy je pozorami sukcesu.
W rzeczywistości te dorosłe osoby wciąż noszą w sobie zalęknione, osamotnione dziecko, którym po prostu trzeba się czule zaopiekować, tłumacząc mu świat emocji na nowo – w bezpieczny sposób.
Źródło i bibliografia:
- Charles Whitfield, Zadbaj o swoje wewnętrzne dziecko. Wsparcie dla DDA i DDD, Wydawnictwo Feeria, 2021.