Unikowy styl przywiązania w związku: objawy i przyczyny
Dlaczego niektórzy ludzie czują, że mogą polegać tylko na sobie i unikają prawdziwej, głębokiej bliskości, nawet będąc w związku? Jeśli masz bezpieczny lub lękowy styl przywiązania, instynktownie dążysz do budowania silnych więzi. Jesteś „głodny” miłości, ponieważ emocjonalna intymność daje Ci poczucie bezpieczeństwa, wsparcie i stabilizację. Jeśli jednak masz unikowy styl przywiązania, wczesne doświadczenia dzieciństwa nauczyły Cię uciekać od zobowiązań emocjonalnych i współzależności z innymi ludźmi.
Sposób, w jaki budujemy relacje jako dorośli, ma ogromny związek z tym, jak ukształtowały się nasze pierwsze więzi społeczne. Unikowy styl przywiązania to jeden z trzech głównych pozabezpiecznych wzorców relacyjnych. Sprawdź nasz Kompleksowy przewodnik po stylach przywiązania, by przeczytać o pozostałych stylach przywiązania.
Z zewnątrz dorośli z unikowym stylem przywiązania sprawiają wrażenie osób niezwykle pewnych siebie i samowystarczalnych. W miejscu pracy często postrzega się ich jako niezależne „samotne wilki”, co nierzadko idzie w parze z dużymi sukcesami zawodowymi. Jednak pod tą twardą skorupą kryje się niska tolerancja na emocjonalną bliskość.
Dlaczego przyciągasz takie, a nie inne osoby? Odkryj swój Styl Przywiązania.
Rozwiąż krótki quiz, zobacz, jak Twój układ nerwowy reaguje na bliskość i dowiedz się, jak wreszcie przerwać bolesne schematy z przeszłości.
Jak kształtuje się unikowy styl przywiązania w dzieciństwie?
Zgodnie z teorią przywiązania Johna Bowlby’ego, wczesne relacje z opiekunami wyznaczają scenariusz dla naszych przyszłych interakcji. Jeśli wychowujemy się w bezpiecznym środowisku, a opiekunowie są dostępni emocjonalnie, uczymy się ufać ludziom.
Jeśli jednak dziecko raz za razem doświadcza chłodu lub odrzucenia, jego układ nerwowy adaptuje się do tych trudnych warunków. Rozwój unikowego stylu przywiązania (w dzieciństwie zwanego lękowo-unikającym) ma ścisły związek z brakiem dostępności emocjonalnej opiekunów.
Opiekunowie ci zazwyczaj nie zaniedbują dziecka pod kątem fizycznym – są obecni. Unikają jednak okazywania czułości i często są fatalnie dostrojeni do potrzeb emocjonalnych malucha. Stają się zdystansowani i wycofują się, gdy dziecko szuka pocieszenia i wsparcia. Zazwyczaj dzieje się to w momentach dużego napięcia – rodzic czuje się przytłoczony emocjami dziecka i po prostu „ucieka”. Dziecko, które domaga się bliskości, zderza się z zamkniętymi drzwiami.
Często opiekunowie nie tylko sami unikają wyrażania uczuć, ale również nie tolerują ich u dziecka – niezależnie, czy jest to płach i strach, czy głośna ekscytacja i radość.
Kiedy dziecko okazuje emocje, rodzic może reagować złością lub próbować przerwać to zachowanie, każąc mu „wziąć się w garść”. Oczekuje, że maluch będzie twardy, niezależny i opanowany.
Wychowywanie w takim środowisku niemal zawsze prowadzi do ukształtowania się unikowego stylu przywiązania. Co ważne, rodzice rzadko robią to celowo – najczęściej sami noszą w sobie ten sam styl i nieświadomie przekazują go kolejnemu pokoleniu.
Objawy unikowego stylu przywiązania u dorosłych
Dorośli o stylu unikowym (odrzucającym) zazwyczaj wydają się być całkiem zadowoleni z tego, kim są i gdzie się znajdują. Z reguły są bardzo towarzyscy, wyluzowani i świetnie sprawdza się z nimi spędzanie wolnego czasu. Mogą mieć szerokie grono znajomych lub wielu partnerów seksualnych. Zazwyczaj nie bywają samotni w fizycznym tego słowa znaczeniu.
Cechuje ich skrajna niezależność. Mają wysokie poczucie własnej wartości i nie polegają na innych w kwestii wsparcia emocjonalnego. Inwestują ogrom energii w rozwój zawodowy i budują pewność siebie na każdym kolejnym sukcesie. Zawsze sprawiają wrażenie, jakby mieli wszystko pod pełną kontrolą.
Jak osoba unikowa zachowuje się w związku?
Dla dorosłych z unikowym stylem przywiązania interakcje społeczne muszą pozostać na powierzchni. Gdy relacja zaczyna stawać się głęboka i prawdziwie intymna, partner nagle „zderza się ze ścianą”.
Osoba unikowa pozwoli Ci być blisko, ale nie pozwoli Ci wejść do środka. Unika silnych przejawów czułości. Gdy sprawy przybierają poważny obrót, zamyka się w sobie. W takich momentach bardzo często podświadomie szuka pretekstu do zakończenia związku. Zaczyna irytować ją zachowanie partnera, jego drobne nawyki, a nawet wygląd fizyczny. W rezultacie dryfuje w stronę dystansu, szczerze wierząc, że po prostu nie potrzebuje w życiu emocjonalnej intymności.
To bezpośredni wynik wychowania. Opiekunowie udowodnili im w przeszłości, że na ludziach nie można polegać. Skoro szukanie wsparcia w dzieciństwie kończyło się odrzuceniem, ich układ nerwowy po prostu zrezygnował i „wyłączył przełącznik”. Z tego powodu osoby unikowe często wchodzą w relacje z osobami o stylu lękowym, co tworzy bolesną dynamikę, w której jedna strona nieustannie ucieka, a druga goni. (Więcej o tym wyczerpującym mechanizmie przeczytasz w naszym artykule: [Lękowy styl przywiązania i jego wpływ na związek > link do wpisu o lękowym]).
Z zewnątrz osoba unikowa wygląda na silną i poukładaną. Nie oznacza to jednak, że nie cierpi ani że nie rani innych. Intymność jest poza jej zasięgiem nie dlatego, że jej nie potrzebuje, ale dlatego, że nie wie, jak się w niej odnaleźć.
Jaki jest Twój styl przywiązania?
Rozpoznajesz w powyższym opisie siebie lub swojego partnera? Zamiast zgadywać, sprawdź swoje automatyczne wzorce reagowania w bezpłatnym kwestionariuszu stylu przywiązania.
Sprawdź swój styl przywiązania
Czy unikowy styl przywiązania można zmienić? Jak pracować nad sobą?
Jeśli rozpoznajesz u siebie unikowy styl przywiązania, pierwszym, najważniejszym krokiem jest przyznanie przed samym sobą, że „przełącznik” odpowiadający za emocjonalną intymność musi zostać z powrotem włączony. To ogromne wyzwanie, które wymaga pracy.
- Co czuję? Osoba unikowa musi zacząć zwracać uwagę na fizyczne i emocjonalne doznania, które pojawiają się w ciele w momentach bliskości. Autorefleksja pomaga zrozumieć i nazwać istniejące wzorce (np. napięcie mięśni, chęć natychmiastowej ucieczki).
- Czego potrzebuję? Kolejnym krokiem jest powolne eksplorowanie, rozumienie i wreszcie komunikowanie swoich potrzeb bez uciekania w chłód.
- Co powinienem zrobić? Z czasem dorośli o tym stylu uczą się stopniowo otwierać drzwi innym i reagować na potrzeby swoich bliskich w bezpieczny dla siebie sposób.
Uzdrowienie unikowego stylu przywiązania jest absolutnie możliwe. Najbezpieczniejszym i najbardziej efektywnym środowiskiem do takiej pracy jest relacja z doświadczonym profesjonalistą. W terapii lub podczas coachingu osoba unikowa uczy się, jak ponownie zaufać, zyskać świadomość własnych emocji i otworzyć się w relacjach. Sprawdź, jak krok po kroku pomagamy wyjść z tego schematu podczas indywidualnych konsultacji w Projekcie Bezpieczne Przywiązanie.
Czy mężczyźni o unikowym stylu przywiązania w ogóle czują miłość?
To jeden z najczęstszych mitów. Oczywiście, że tak. Główna różnica polega na tym, że osoby unikowe (zarówno mężczyźni, jak i kobiety) mają potężny problem z okazywaniem i przyjmowaniem miłości. Ponieważ ich wczesne próby uzyskania uczucia zostały odrzucone, zinternalizowali przekonanie, że bliskość kończy się bólem, i wzięli ten mechanizm obronny w dorosłość.
Jak zmienić unikowy styl przywiązania?
Nie ma tu drogi na skróty. Korzenie stylu unikowego tkwią w poczuciu odrzucenia w dzieciństwie. Uzdrowienie wymaga świadomego otwarcia się na własne emocje i ponownego podjęcia ryzyka intymności. Najskuteczniejszą drogą jest przepracowanie tych mechanizmów z terapeutą lub coachem relacji oraz stosowanie sprawdzonych strategii regulacji układu nerwowego.
Czy randkowanie z osobą o unikowym stylu przywiązania ma sens?
Tak, zbudowanie zdrowej relacji jest możliwe. Wymaga to jednak dużej dojrzałości, jasnego komunikowania granic i nieodbierania potrzeby dystansu ze strony partnera jako ataku. Praca nad stylem przywiązania, w idealnym scenariuszu wspierana przez terapię dla par, znacząco ułatwia to zadanie.
Źródła i bibliografia:
- Ainsworth M.D.S., Bell S.M. (1970). Attachment, exploration, and separation: Illustrated by the behavior of one-year-olds in a strange situation, Child Development, 41(1), 49-67.
- Bowlby J. (1982). Przywiązanie i strata: Tom 1. Przywiązanie, Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Mikulincer M., Shaver P.R. (2007). Przywiązanie w dorosłości: Struktura, dynamika i zmiana, The Guilford Press.