Strona główna » Spis treści » Potrzeby człowieka (dziecka i dorosłego) w ujęciu Terapii Schematów

Potrzeby człowieka (dziecka i dorosłego) w ujęciu Terapii Schematów

U każdego z nas można wyszczególnić potrzeby w pięciu obszarach: przywiązania, ekspresji, autonomii, przyjemności oraz granic. Każdy z nas, każde dziecko rodzi się z tymi potrzebami, podobnie jak każdy się rodzi z potrzebami fizjologicznymi: bliskości fizycznej, pożywienia, schronienia itd.

Potrzeba przywiązania, stworzenia bezpiecznych więzi

Każdy z nas potrzebuje stworzyć bezpieczną więź z bliskimi osobami. Niemowlę, jeśli nie nawiąże więzi z matką lub innym opiekunem, jest skazane na śmierć. Z tego powodu potrzeby więzi są ściśle związane z naszą potrzebą przetrwania i ich zaniedbanie skutkuje wysokim poziomem lęku i niepokoju. W ramach potrzeby tworzenia bezpiecznych więzi, możemy wyszczególnić potrzeby: bycia usłyszanym i zauważonym, bycia zrozumianym, bycia akceptowanym, bycia kochanym i chcianym, poczucia połączenia z innymi, poczucia bezpieczeństwa.

Każdy z nas potrzebuje czuć się zauważony i usłyszany przez nasze najbliższe otoczenie. Gdy dziecko inicjuje kontakt wzrokiem, gaworzeniem czy podchodzeniem i spotyka się z przychylną reakcją otoczenia i odpowiedzią czuje się mile widziane na tym świecie i czuje, że „ma swoje miejsce”. Tutaj tworzą się solidne podstawy pod poczucie bezpieczeństwa, poczucie własnej wartości oraz wykształcanie postawy asertywnej u dziecka.

Jeśli nasze potrzeby przywiązania i tworzenia bezpiecznej więzi nie były spełniane w dzieciństwie, możemy się borykać ze schematami: Opuszczenia, Nieufności, Deprywacji Emocjonalnej, Wadliwości, Izolacja społeczna,

Szczegółowe potrzeby przywiązania

  • Potrzeba bycia widzianym i usłyszanym
  • Potrzeba bycia zrozumianym
  • Potrzeba bycia kochanym i chcianym
  • Potrzeba czucia się połączonym z innymi
  • Potrzeba czucia się bezpiecznie i bycia chronionym

Potrzeba autonomii i dokonań

Poza potrzebami ze spektrum więzi i bliskości, każdy człowiek – dorosły i dziecko – ma potrzeby ze spektrum autonomii i dokonań. Potrzebujemy mieć możliwość wyrażenia swoich uczuć i myśli, upodobań i preferencji. Potrzebujemy móc wyrażać swoje pragnienia i potrzeby oraz dokonywać wyborów. Każdy człowiek ma również potrzebę dokonań, a za tą potrzebą idzie potrzeba wyzwań, zdobywania kompetencji i uzyskiwania informacji zwrotnej.

Te potrzeby dotyczą zarówno osób dorosłych jak i dzieci. Dziecko potrzebuje próbować swoich sił w różnych zadaniach związanych z życiem rodzinnym, domowym jak i w zabawie i rozwojem. Dziecko potrzebuje dokonywać wyborów dotyczących jego samego oraz znaleźć w domu rodzinnym przestrzeń do wyrażania myśli, uczuć (nawet tych „negatywnych”) oraz upodobań i potrzeb. Rodzice nie muszą spełniać wszystkich „zachcianek” dziecka, wystarczy, że słuchają i akceptują.

Jeśli w dzieciństwie Twoje potrzeby ze spektrum autonomii były zaniedbywane, możliwe, że borykasz się ze schematami: Zależność, Podatność na zranienie lub zachorowanie, Uwikłanie emocjonalne / Nie w pełni rozwinięte Ja, Porażka.

Szczegółowe potrzeby autonomii

  • Potrzeba wyrażania swoich uczuć i myśli
  • Potrzeba wyrażania swoich upodobań i preferencji
  • Potrzeba wyrażania swoich pragnień i potrzeb
  • Potrzeba dokonywania wyborów
  • Potrzeba wyzwań
  • Potrzeba zdobywania kompetencji
  • Potrzeba otrzymywania informacji zwrotnej (konstruktywnej)

Potrzeba granic

Poza potrzebami ze spektrum autonomii i ekspresji siebie, każdy człowiek potrzebuje również nauczyć się reagować na granice – swoje i innych.

Każdy z nas potrzebuje wykształcić i ćwiczyć samokontrolę i samodyscyplinę, które umożliwiają nam efektywniejsze i szczęśliwsze życie. Potrzebujemy również doświadczać konsekwencji swoich działań, żeby móc modyfikować nasze zachowanie i zwiększać efektywność swoich dążeń.

Każdy z nas musi poznać i nauczyć się regaować na granice innych osób i wykształcić dostateczną samokontrolę, by powstrzymać się np. od mówienia innym przykrych rzeczy, od krzywdzenia innych w momencie w którym czujemy złość, zazdrość lub frustrację (małe dzieci jeszcze tego nie potrafią zrobić, dlatego często wywiązują się między nimi bójki i akty agresji) .

Każdy z nas musi się nauczyć związków przyczynowo-skutkowych między własnym działaniem, a jego efektem w rzeczywistości. Np. gdy dziecko zapomina o klasówce i się nie uczy, efektem jest niska ocena. Gdy dziecko zapomina butów do WF, nie bierze udziału w zajęciach itd.

Musimy się również nauczyć samodyscypliny, która umożliwi nam efektywne zarządzanie swoim zdrowiem i życiem. Mimo, że mamy ochotę na całą tabliczkę czekolady, musimy się nauczyć, że rozsądnie jest zjeść tylko kilka kosteczek. Mimo, że nie mamy ochoty jeść obiadu, musimy się nauczyć, że jeśli nie zjemy, będziemy głodni.

Rodzice czasem starają się uchronić dziecko przed wszelką frustracją, rozczarowaniem i niewygodą, zamieniają się w „rodziców-helikoptery”, usuwając wszelkie granice ze świata dzieci. W efekcie wyświadczają dzieciom niedźwiedzią przysługę i narażają na bolesne i brutalne zderzenie z rzeczywistością w dorosłym życiu. Osobom, które wykształciły schematy Rozszczeniowości lub Niedostatecznej samokontroli i samodyscypliny niezwykle trudno jest funkcjonować w świecie i nawet najprostszych działań nie są w stanie wykonać sami, bez pomocy lub wyręczenia przez inne osoby.

Jeśli w dzieciństwie Twoje potrzeby granic nie były szanowane, być może borykasz się z następującymi schematami: Rozszczeniowość, Niedostateczna samokontrola i samodyscyplina.

Szczegółowe potrzeby granic

  • Potrzeba praktywania samokontroli
  • Potrzeba praktykowania samodyscypliny
  • Potrzeba doświadczania naturalnych konsekwencji swoich działań (adekwatnie do wieku)

Potrzeba spontaniczności i zabawy

Szczegółowe potrzeby spontaniczności i zabawy

  • Potrzeba czerpania radości z zabawy
  • Potrzeba beztroskiego wygłupiania się
  • Potrzeba eksplorowania i przygody
  • Potrzeba rozwijania wyobraźni i kreatywności